| opština | privreda | zdravstvo | obrazovanje | turizam i kultura | sport | crveni krst | udruženja | aktuelno | linkovi | arhiva |   Opština Plandište   Plandište Velika Greda Hajdučica Veliki Gaj Margita Jermenovci Kupinik Barice Banatski Sokolac Stari Lec Miletićevo Dužine Laudonovac   Plandiste Mormint (Morminc)-Zicidorf-Mariolana. Teritorija naseg mesta je oko 85 km severno od Dunava i u pravcu severa od Beograda, koji takodje postoji od drevnih vremena. BIOSEG (Srednji vek) Tokom srednjeg veka mesto je nazvano po livadi na kojoj je nastalo: Bioseg. Tokom ovog perioda, Turci iz Otomanskog carstva su 1526 poceli sa sukobima sa Madjarskom imperijom sa ciljem širenja svoje teritorije. Posle bitke kod Mohaca, Turci su zavladali na dve trecine Madjarske, ukljucujuci i Banat. Rat sa Otomanskim Turcima je trajao tokom šesnaestog i sedamnaestog veka; 1663-1739, i opet 1788 godine, pri cemu su uvek uništavana banatska naselja i ubijano njegovo stanovništvo. Skoro je sigurno da su ljudi koji su živeli na Bioseg livadi bili umešani u te ratove zbog blizine Dunava. Dunav je formirao pprirodnu granicu izmedju Otomanskog carstva i Madjarske monarhije MORMINZ (1717-1738) Austrijska carska armija kojom je komandovao princ Eugen Savojski je napokon isterala Turke sa svoje teritorije. Mirovni ugovor potpisan u Karlovicu 1699 godine je doveo Madjarsku, bez Banata, pod upravu Habzburskog cara Leopolda I. Kasnije, princ Eugen je zauzeo Banat 1718 godine, i provincija je ustupljena Habzburskom caru Earlsu VI. U skladu sa naredjenjima (vojnom upravom) princa Eugena od 1723-1725 godine, nase mesto je naseljeno pod imenom Morminz i tako je registrovano na mapi Temisvara, Banat. Naseljenici Morminza su gradili svoje kuce od zemlje i blata i pokrivali ih sa trskom iz lokalnih mocvara ili slamom (od zitarica koje su rasle u juznom Banatu). 1738 Otomanski Turci obnovili su neprijateljstvo probojem u juzni Banat i pustosenjem i razaranjem naseobina duz Dunava, ukljucujuci i Morminz. Turci su napredovali na sever tokom sledece godine, sve do Temeschburga, centralnog i glavnog grada Banata. Stanovnici koji nisu izbegli na sever ppobijeni su ili odvedeni u ropstvo. Sva sela juzno od Temeschburga spaljena su. Nakon ove invazije teritorija oko Morminza licila je na pustinju. ZICHYDORF (1787-1867) Austrijanci i Madjari udruzili su snage i 1738. potisnuli Turke nazad na jug, preko Dunava. Mada je i prethodno ovde bilo uglavnom Nemacko stanovnistvo, proterivanje Turaka donelo je organizovano naseljavanje pod okriljem Habsburga. Austro-Ugarski vojni pohodi bili su zasnovani na nemackom plemstvu - grofovima, koji su sluzili kao generali Carskoj Austrijskoj vojsci. Za austrijskog kajzera bilo je uobicajeno da nagradi svakog grofa parcelom zemlje novoosvojenog pogranicnog Banata. Tako je grof Karl Zichy de Vasonkeo, tadasnji predsednik madjarskog parlamenta postao vlasnik oko 10.000 akri zemlje oko Odorf-aÓ (sela) nazvanog Zichydorf u njegovu cast. ZICHYFALVA (1867-1918) 1867. godine Austrija je prihvatila dvojnu monarhiju poznatu kao Austro-Ugarsko carstvo. Ugarska vlast je kasnije naturio OmadjarizacijuÓ da kreira posebnu madjarsku naciju iz mesane populacije, koja je bila najvecim delom nemacka, ali je takodje ukljucivala i Rumune, Srbe i Turke. Madjarizacija je rezultovala promenom imena naselja sa nemackog na madjarski. Tako je Zichydorf preimenovan u Zichyfalva, koja se nalazila u 54. grofoviji Torontal, Ugarska. sadašnja zgrada Opštine iz 1890 godine MARIOLANA (1918-1942) Prvi svetski rat doneo je jos jednu promenu imena mesta Austru-Ugarske imperije. Nakon Versajskog ugovora 1918. godine nove granice dovele su Zichydorf/Zichyfalva u sastav nezavisne države Srbije, koja je postala deo novoformirane Jugoslavije. Jugoslovenski kralj Aleksandar proklamovao je promenu naziva svih mesta na srpski jezik, te je mesto dobilo naziv Mariolana, koje je zadržalo do Drugog svetskog rata PLANDIŠTE (1945-danas) Za vreme nemacke okupacije u toku II svetskog rata nazivi naselja su vraceni na nemacke izvorne nazive. Nakon II svetskog rata, mesto dobija sadašnji naziv. Mariolana postaje Plandište, u SAP Vojvodini, SFR Jugoslavija. Na teritoriju opštine pristigli su doseljenici i iz drugih krajeva zemlje, tako da je u multietnickoj strukturi stanovništva bilo zastupljeno 18 nacionalnosti. Danas. Plandište je registrovano na zvanicnim mapama Jugoslavije sa populacijom ispod 5000. Ako trazite Plandiste u atlasu, zbog njegove velicine tesko ce te ga pronaci. Nalazi se 85 kolimetara severno od Beograda, glavnog grada Jugoslavije. Beograd je veliki grad koji egzistira od davnina, tako da se lako nalazi u bilo kom svetskom atlasu. Do Plandišta se dolazi magistralnm putem Beograd - Vršac koji se kod Alibunara grana prema Plandištu, odnosno, iz pravca Novog Sada putem Novi Sad - Vršac.   Velika Greda Djerdjeza-Djurdjevac-Djurdjevo selo. Na podrucju današnje katastarske opštine Velike Grede nalazile su se dve pustare: Velika Greda i Zeldeš. Obe pustare su krajem XVIII veka ustupljene zagrebackom Kaptolu u zamenu za oduzeta dobra oko reke Kupe prilikom arondacije Karlovacke i Banijske vojne granice. Kaptol je tu naselio svoje kmetove iz Hrvatske, a zemlju im je dodelio izmedu Neuzine, današnje Velike Grede i Banloka u Rumuniji.Car Franja I 29.juna 1800. ovo poljsko dobro ustupio je zagrebackom nadbiskupu za zagrabacke feudaliste. Takozvanim "Canatskim poglavljem" izvršeno je uvodenje u posed. Na tom poljskom dobru naseljena je Madarima kolonija Zeldeš. Na toj koloniji bilo je 1837- 35 stanovnika, 1838 - 123, 1841 - 319, od kojih je vicina bila katolocke vere. Pripadali su mariolanskoj parohiji. Ova kolonije je 1848. razrušena od strane Srba iz alibunarskog tabora pa je 1850.godine, pošto je samo 43 stanovnika ostalo, raseljena. Veleposednik Durde Pacetic, jedan od doseljenika iz Hrvatske, naselio je 1850.godine na podrucju pustare Velika Greda, Nemce iz Backe kao radnu snagu za svoj posed i tako osnovao novo naselje koje je po njemu nazvano Derdhaza. Naselje je ime promenilo 1919.godine u Durdevo Selo, zatim u Durdevac, a od 1924. postaje Velika Greda. Ovi prvi stanovnici, Nemci iz Backe, od spahije su dobili po 800 kvadratnih hvati kucišta, 400 kvadratnih hvati bašte i po 2 lanca izlaza - pašnjaka. Razvoj novog sela tekao je vrlo sporo. Stanovnici su bili pretežno siromašni radnici. Za prvih pedeset godina podignute su 122 kuce, dok je za drugih pedeset godina izgradeno 308, a osetnije povecanje broja kuca u selu zapaženo je 1935.godine kada je opštinska uprava dodelila 78 placeva za gradnju kuca. Još od prvih dana Velika Greda je administrativno pripadala Hajducici, a crkveno mariolanskoj parohiji. Atar Velike Grede imao je 1852.godine 63 zemljoposednika i to: 29 porodica Berkovic, 11 porodica Ilijevic, 7 porodica Miksic, 7 porodica Novakovic, 2 porodice Kovacic,Durde Parcetic, Josip Petrovic, baron Teodor RadoševicCernovic, grofica Terezija Rogendorf, Termašic Georg i Cernolatec. Ovi zemljoposednici nisu stanovali u Derdhazu, gde su im bili posedi, vec u Becu, Hrvatskoj Neuzini, Konaku, Velikom Beckereku itd. U selu i po salašima stanovali su samo poljoprivrednici koji su obradivali zemlju, zanatlije i upravnici poseda. Tada je u ataru bilo 10 salaša i to: u potesu Velika Greda 5 salaša sa 16 porodica, u potesu Mala Greda 4 salaša sa 4 porodice i u Oknu 1 salaš sa dve porodice. Pred kraj XIX veka došlo je do promena u vlasništvu, kada su novi veleposednici kao baron PiretBela, baron Dula i Bela Cavoši, zatim Birg i Petar Konrad, Orci, Kiralj i drugi. Godina 1863. zabeležena je kao "gladna" godina. Škola se prvi put pominje 1852. kada je ovo naselje brojalo 322 stanovnika. Železnicka stanica je otvorena 4.maja 1889.godine. Bogomolja je podignuta dvadesetih godina ovog veka. Nešto kasnije izgradena je i katolicka crkva koja se nalazila na mestu današnje ambulante. Srušena je posle II svetskog rata. Katolicko groblje nalazilo se na mestu današnjeg školskog dvorišta koje je posle Drugog svetskog rata izmešteno. Srpska vojska je ušla u Veliku Gredu 1918.godine, 1919. pripojena je zicidorfskom srezu, a 1924. vršackom. Godine 1921. popisano je 905 stanovnika, najviše Nemaca 624 pa Madara 234, Rumuna 33, Slovena 12, Srba 1 i drugih 1. Zemlja veleposednika oduzeta je 1919.g. i podeljena narodu u zakup. Krajem 1920.godine na posede J.Cavoši i Torontalske banke u Veliku Gredu došli su prvi naseljenici, a izgradnja novog naselja 1 km od starog, pocelo je 1923. Novo naselje je nazvano Kolonija Velika Greda. Tada je doseljeno 143 porodice: iz Like 10, Korduna 113 i Bosne i Hercegovine 19 i iz Crne Gore 1, kao dobrovoljci, kolonisti i autokolonisti. Prvi se doselio Mane Miloševic 12.oktobra 1920.godine, a ostali su dolazili u manjim ili vecim grupama. Prva grupa stigla je 8.aprila 1921. a nju su cinile porodiceMihajla i Grujice Vujovica i Marka Novcica. Nakon 6 dana prispela je grupa od 8 porodica sa Korduna i to: Nikola Došen, Milovan Dražic, Milan i Dušan Kresojevic, Miladin Lapov, Milovan Opacic, Petar Poznan i Mane Sedlar. Grupna doseljavanja vršena su sve do kraja 1926.godine. Svako doseljeno domacinstvo dobilo je kucište od 800 kvadratnih hvati za podizanje kuce. Prva kuca na koloniji podignuta je 1923.godine, do 1929. izgradeno je 58 kuca a do 1939. još 64 kuce. Prvu kucu je podigao Mitar Ivetic a nacinio je od naboja i pokrio crepom. Nekoliko kuca napravljeno je od drveta koje su novi doseljenici doneli iz starog kraja. Sve su kuce prizemne, banatskog tipa sa gotovo istovetnim rasporedom i brojem prostorija. Uglavnom imaju po jednu vecu sobu sa dva prozora i jednu manju, sa jednim prozorom do ulice, kuhinju u sredini i još jednu sobu do dvorišta. Kuce su imale i hodnik koji je ponegde bio i zastakljen. U dvorištu su se nalazile ekonomske zgrade za stoku i za skladištenje hrane. Prvo Opštinsko predsedništvo u Velikoj Gredi izabrano je 16.novembra 1927.godine. Ovo Predstavništvo sacinjavali su Srbi i Nemci i to tako što je Nemac bio predsednik a Srbin beležnik. Ovakav sastav bio je sve do 1941.godie. Na dobrovoljackoj koloniji pravoslavna crkva je podignuta 1933.godine dobrovoljnim radom Gredana, a osvecena je na Malu Gospojinu od strane dr Georgija episkopa banatskog. Podizanje ove crkve pomogao je i grad Vršac stoji u Letopisu SPC margitske parohije. Pravoslavno groblje je na današnjem mestu, severoistocno od sela. Ovo naselje školu ima od nastanka. Nastava je organizovana na nemackom jeziku. Godine 1934. podignuta je na dobrovoljackoj koloniji nova škola gde je nastava išla na srpskom jeziku. U Velikoj Gredi nastava je bila na nemackom, u Koloniji na srpskom, a na madarskom i slovenackom jeziku u odeljenjima do 4 razreda sve do 1953. godine. Od tada je nastava samo na srpskom. Nova škola je izgradena 1965.godine, a fiskulturna sala 1972. Od 1976. škola u Velikoj Gredi nije više samostalna vec u okviru OŠ "1. oktobar" u Plandištu. Od 1. 09. 1995. ponovo je samostalna osnovna škola "Jovan Sterija Popovic". Tada joj je pripadala i škola u Hajducici koja se 1. januara 1996. osamostaljuje. Danas velikogredskoj osnovnoj školi pripadaju i odeljenja škole u Banatskom Sokolcu i Mileticevu. Izmedu dva rata u Velikoj Gredi postojale su dve ciglane, 1 mlin i dve trgovacke radnje. Bile su u vlasništvu veleposednikaBirgova. Proizvodnja cigli i crepa datira iz druge polovine XIX veka. Najstarija je Hajnemanova ciglana koja je imala jednu furunu a nalazila se na putu za Banatski Sokolac. Prestala je sa radom pred Prvi svetski rat. Druga ciglana bila je preko pruge, kod železnicke stanice, takode sa jednom furunom a prestala je sa radom u toku Prvog svetskog rata. Treca ciglana sa dve furune za ciglu i crep nalazila se na kraju sela kod same železnicke stanice- osnovana je 1879. godine i do Drugog svetskog rata imala je kapacitet oko 200.000 cigala i 400.000 crepa godišnje. Posle Drugog svetskog rata je nacionalizovana. Tokom Drugog svetskog rata 87 stanovnika ovog sela oterano je u nemacko ratno zarobljeništvo. Aprila 1941.godine Velika Greda je zaposednuta od SS trupa i tada dobija nov naziv Derdhaza. Taj naziv ostaje sve do 1.oktobra 1944.godine kada je ovo mesto oslobodeno i od tada je ponovo Velika Greda. Posle Drugog svetskog rata od napuštene nemacke imovine i zemlje dobijene agrarnom reformom stvoren je zemljišni fond za nove doseljenike i mesne agrarne interesente. Godine 1948. iz Slovenije je doseljeno 63 porodice iz opština Trbovlje, Celje, Novo Mesto, Rakek, Krško, Litija i Ljubljana. Vecina se vratila. Iz Makedonije iz opštine Kriva Palanka 1947. naseljeno je 18 porodica a iz Bosne iz okoline Jajca 8 porodica 1946.godine.Ovo su podaci iz knjige Geografske monografije vojvodanskih opština mr Lazara Lazica. Po Milanu Miloševu u Veliku Gredu je nakon II svetskog rata došlo ukupno 156 porodica i to: iz Banata 6, Bosne 13, Like 1, Korduna 4, Slovenije 105 i Makedonije 27 porodica. Od ovog broja 134 su doseljeni sa pravima spoljnih kolonista, a 22 porodice su autokolonisticke. Prva grupa doseljenih došla je iz Slovenije s jeseni 1945.godine. Po Miloševu iseljeno je 80 slovenackih porodica koje su se vratile u stari kraj i 2 makedonske porodice. Doseljeni stanovnici bavili su se uglavnom zemljoradnjom ali bilo je i rudara, krojaca, mesara, kovaca, stolara, trgovaca, najviše medu Slovencima. Zadrugarstvo u Velikoj Gredi datira od 1910. godine kada je osnovana kreditna zadruga sa 58 clanova. Posle Prvog svetskog rata osnovana je"Seljacka ispomoc", a postojala je i filijala novosadske "Agrarije", Njihovi clanovi bili su iskljucivo Nemci. Kolonisti Srbi su u tom periodu osnovali Agrarnu zajednicu koja je postojala sve do Drugog svetskog rata. Posle Drugog svetskog rata osnovane su seljacke radne zadruge - prve dve su osnovali Slovenci 1946. godine. Njima su se pridružili Makedonci i unutrašnji kolonisti . Prva SRZ "Tone Vidmar Luka " imala je 38 uclanjenih domacinstava sa oko 600 juatara zemlje, a druga "Stanko Rozman" 30 uclanjenih domacinstava sa oko 500 jutara zemlje i odgovarajucim poljoprivrednim inventarom. Od ove dve zadruge nastaje 1947. jedna pod imenom "Internacionala", zatim menja ime 1951. u "Triglav". Postojala je i Seljacka radna zadruga "Maršal Tito" osnovana 1947. od strane kolonista doseljenih posle Prvog svetskog rata: Ova zadruga menja ime u "2. oktobar". Juna 1945. osnovana je Nabavno-prodajna zadruga koja je 1956. postala Zemljoradnicka zadruga. Zanimljiv je podatak da je mlinsko preduzece "Napredak" podignuto 1899.godine sa parnim pogonom. Pripada je Dordu Mihajilovicu. Ovaj mlin je do 1932.godine davao elektricnu energiju za potrebe sela a 1959.godine struja je dobijena iz dalekovoda. Na inicijativu Gredana 1947.godine podignut je Zadružni dom - danas Dom kulture. Ispred Doma kulture nalazi se spomenik palim borcima i Soluncima. Prvo gasno polje otkriveno je 1949.godine u Velikoj Gredi gde se i danas vrši eksploatacija i nafte i gasa. Velika Greda se nalazi u središnjem delu opštine. Kroz selo prolazi magistralni put i željeznicka pruta Zrenjanin - Vršac. Velika Greda se nalazi u Ilandžanskoj deprsiji, a izgradjena je na višem i suvljem terenu. Prostire se na nekoliko gredica cije je apsolutna visina 77 m a južno od naselja nadmorska visina terena je niža i za 2 m. Pravac pružanja sela je jugozapad - severoistok. Selo je dugo 2800 m a široko oko 650 m. Atar je izdužen u pravcu sever - jug a dužina muje 5,5 km a najveca širina 3,5 km. Podzemne vode u ataru su relativno visoke. Što se tice broja stanovnika Velika Greda je po prvom zvanicnom popisu 1869.godine imala 528 stanovnika, 1880 - 519 a 1890. cak 1069 stanovnika. Pocetkom ovog veka 1910.godine imala je 1133, 1921.godine nešto manje - 906 a 1931.g. - 1422 stanovnika. Posle II svetskog rata godine 1948. ovo naselje je brojalo 1808 stanovnika a 1953.g. - 1946 duša i to je najveci broj. Godine 1961. Velika Greda je imala 1942 stanovnika, 1971 - 1775, 1981 - 1585 i po poslednjem popisu 1991.godine - 1508. Po etnickoj strukturi danas ima najviše Srba - 65,3%, Makedonaca - 11,8%, Madjara 11,6%, Jugoslovena - 5,6% itd. Velika Greda spada u naselje izduženog oblika i jedino je takvo u opštini. Spada u panonski tip i ima pravougaoni oblik. Postoje tri dužne ulice i osam poprecnih. Najveca koncentracija kuca nalazi se u "glavnoj" ulici kuda prolazi magistralni put Zrenjanin - Vršac. Po arheološkoj karti Vojvodine kod Velike Grede nadjeno je blago i oružje kao pojedinacni nalaz iz bronzanog doba koje traje od 1800-1000 godine pre nove ere. Velika Greda nema spomenika kulture ni prirodnih retkosti. Po arhitektonskim rešenjima pomenucemo dve vile iz perioda izmedju dva svetska rata. Prvi vlasnici bili su Birg Konrad i Faul Adam. Postoji i neproverena prica da je u jednoj od vila pronadeno blago velike vrednosti. Podaci o Velikoj Gredi uzeti su iz Letopisa opština podunavskih oblastiFeliksa Milekera, Geografskih monografija vojvodanskih opština - opština Plandištemr Lazara Lazica, iz statistickih podataka o kretanju stanovništva u Velikoj Gredi Milana Miloševa, iz brošure Velika Greda 1974.- cije je podatke uredio Milorad Dudukovici iz Letopisa SPC - margitske parohije koji je sastavio i vodio ondašnji paroh Blažo Jovanovic. O školi podatke smo dobili od direktora Osnovne škole "Jovan Sterija Popovic" Sare Duvnjak i o doseljavanju stanovnika i još nekim zanimljivostima od Milorada Dudukovica.   Hajducica Naselje se pominje pocetkom 15 veka.Naime,1405. godine na ovim prostorima postoji naselje pod nazivom Herchekios,po Feliksu Milekeru,koje 1465.Mihajlo Siladi dobija kao kraljevsku donaciju.Ovo naselje,medutim,pod Turcima propada i kroz istoriju se pominje kao poljsko dobro koje treba naseliti.U tim težnjama dobro je 1774. ustupljeno vojnim invalidima,da bi u toku iste godine bilo dodeljeno nemacko - banatskoj granicarskoj regimenti.U periodu od 1783 - 1789 dobro pod nazivom "Hajducka greda" površine 4092 lanca dato je u zakup za 500 tadašnjih novcanih jedinica ( forinti ).Konacno 1800. godine prelazi u vlasništvo veleposednika Ljubomira Stevana ( odnosno Ištvana ) Damaskina de Nemeti.U težnji da naseli ove prostore Damaskin je 1809. godine na svoje imanje doselio prve podanike.Ti prvobitni meštani novoosnovanog naselja - njih oko 500 - bili su obicni najamni radnici koji su posebnim ugovorima bili vezani za obradivanje zemljišta na ovom imanju.Po nacionalnosti bili su,kao je to u svojoj knjizi zapisao evangelisticki sveštenik iz Šandorfa ( današnjeg Janošika ) A.Krunh,rimokatolicki Madari i oko 30 porodica evangelistickih Slovaka.No,o nacionalnom sastavu prvobitnih meštana Hajducice ima više verzija.Tako Feliks Milaker u svojoj "Hronici podunavskih zemalja" tvrdi da su prvi meštani Hajducice,pored Slovaka,bili i Nemci,a po nekim trecim izvorima prvi stanovnici bili su Bugari i Madari. U svakom slucaju nepobitna cinjenica da su oni svoje radnicke kucice izgradili na lokaciji oko jednog kilometra jugozapadno od sadašnje lokacije naselja,bliže tadašnjem Terezijanskom kanalu,danas Dunav - Tisi - Dunavu.Samo godinu dana kasnije Slovaci su ovde imali i svoju prvu školu,a prvi ucitelj je bio Jan Benjac.Novo naselje je bilo u velikoj kotlini,cak 5 - 6 metara nižoj od okolnih terena.Bilo je to mocvarno zemljište izloženo cestim poplavama jer Terezijanski kanal tada nije bio ograden visokim nasipima,a o kanalu Brzava tada još nije bilo ni reci.Zbog toga je ovo naselje na prvobitnoj lokaciji izdržalo samo 15 godina.Velike poplave 1824. godine su naterale jedan deo meštana da se iseli,dok su ostali,koji su bili verni svom vlastelinu,novo naselje osnovali na današnjoj lcokaciji u neposrednoj blizini vlastelinskog dvorca.U novosnovano selo 1826. doseljava se veca grupa Slovaka iz Padine.Odmah po svom dolasku,oni osnivaju evangelisticku crkvenu zajednicu koja je prvih godina bila u sastavu evangelisticke crkvene opštine u Padini.Vec 1829. u naselju živi 500 Slovaka evangelista što je dovoljan broj za osamostaljenje crkvene opštine.Prvi evangelisticki sveštenik bio je Šcefan Jastrebinji.Ta 1829. godina znacajna je po tome,što je novo naselje po svom osnivacu dobilo ime Ištvanfalva,odnosno Ištvanovo selo.Novo naselje je prvu školsku zgradu dobilo 1826. godine sagradenu na zemljištu tadašnje slovacke državne škole. Kako je izgledala Hajducica u prvim godinama njenog postojanja teško je reci jer o tome nema pisanih dokumenata.Prve pisane zapise o tome nalazimo u listu "Dolnozemski Slovak" iz 1902. godine.Dugogodišnji hajducicki evangelisticki sveštenik Emil Kolenji tada se podsetio na svoj dolazak na službovanje u ovo mesto.On je napisao : "Bilo je to u jesen 1869.godine kada sam iz pravca Dete ulazio u Hajducicu.Jeza mi je prošla telom nad prizorom koji sam video.Kucerci mali,kao kolibe,prekriveni toluzinom ili starom trskom.Prozori su bili na njima tako mali da je covek kroz njih jedva mogao glavu da provuce.Na svakih deset metara smo zastajali da bi smo ocistili blato sa tockova.Ispred kuca,verovatno da bi komšije mogle da se posecuju,napravljene su staze od stajskog dubriva.Od istog materijala szidane su i ograde oko dvorišta.A u dvorištima velike gomile stajnjaka,kola,plugovi i druge alatke pod vedrim nebom".Ovaj sveštenik dalje navodi da je tek kasnije prvih dana boravka u ovom mestu saznao da ovdašnji meštani u to vreme stajnjak nisu koristili za dubrenje njiva,a pošto su se,izmedu ostalog,bavili i stocarstvom,to objašnjava da ga je bilo u izobilju na ulici,pa i oko i u dvorištu.Kasnije kada je pokušao da seljacima,svojim parohijanima,objasni prednosti iznošenja stajnjaka na njive,nailazio je na žestok otpor ljudi,koji su govorili da su njihovi preci godinama tako radili,pa što bi oni sada to menjali. Iz raznih izvora u toj prvobitnoj Hajducici još saznajemo da je evangelisticka crkva sagradena 1863. na kojoj je toranj izgraden 1895.godine.U svojoj prošlosti Hajducica je više puta stradala.Najpre je u tri navrata - 1831. godine,1836. i 1849. stanovništvo pokosila kolera Zbog otpora tadašnjih veleposednika banatski granicari su 08.septembra 1848.godine spalili i opljackali prakticno celo selo,a u dva navrata 1862. i 1871. Hajducica strada od poplava.Migracije stanovništva su u tom periodu cesta pojava.Tako od 1839. do 1869. godine zabeležena je znacajna kolonizacija Nemaca iz Backe,a 1838. su se iz sela iselili svi Bugari.U isto vreme,hajducicki Slovaci su odlazili u Šandorf ( sadašnji Janošik ) i Hertelendu ( sadašnju Voilovicu ) ali su se odatle i vracali,i dolazili novi iz Njitre u današnjoj Slovackoj.U "Hronici podunavskih zemalja" Feliksa Milakera saznajemo da je brtoj stanovnika Hajducice 1869.godine iznosio 1762 zatim 1880.- 1511,1890 - 1437,1900 - 1620 i 1910 - 1717.Konacno,znacajan momenat u istoriji mesta dogodio se pocetkom 1890-tih godina,kada je osnivac mesta Ištvan Damaskin na licitaciji svoje imanje od 4000 katastarskih jutara oranica,100 jutara šume,4 majura,dvorac sa lepo uredenim parkom,velikim vocnjakom i vinogradom prodao porodici Dunderski za 670000 zlatnika.Slika br.11 (dvorac) Godine 1921. beležimo još jednu znacajnu kolonizacioju naselja koje sada vec nosi naziv Hajducica.Na posed Olge Jovanovic - Dunderski doselilo se 70 porodica dobrovoljaca sa Solunskog fronta iz Hercegovine koji su do 1926.godine živeli u biroškim stanovima,da bi kasnije izgradili kuce u delu naselja koji se i danas zove "Kolonija".Te 1921. - Hajducica broji 1947 meštana od cega najviše Nemaca i Slovaka,a ima i Srba,Madara,Rumuna...Konacno,poslednja veca kolonizacija izvršena je u posleratnom periodu.Iz politickih razloga Hajducicu i državu su napustili takoreci svi Nemci,a njihove domove 1947.godine je naselilo 40 porodica iz Makedonije,iz opština Kriva Palanka,Gostivar i Tetovo,a nešto kasnije manji broj Srba iz Južne Meštani Hajducice su od osnivanja mesta,pa do današnjih dana,bili orijentisani na poljoprivredu kao izvor zarade za život.U prvoj polovini 20 veka,odnosno do završetka Drugog svetskog rata najveci deo obradivog zemljišta bio je u posedu veleposednice Olge Jovanovic,a kasnije pred sam rat njenog zeta,beogradskog industrijalca Vlade Ilica.Agrarnom reformom 1920.godine deo imanja veleposednika podeljen je agrarnim interesentima. Profesor Mihal Rapoš u tekstu "Hajducica u periodu od 1809 - 1929" objavljenom u "Narodnom kalendaru" iz 1929.godine navodi da ova agrarna reforma nije ispunila ocekivanja ovdašnjih Slovaka,da njihova udaljena zemlja bude zamenjena zemljom bliže naselju.Umesto toga,vlasteli je oduzeto oko 4000 jutara zemlje,od cega je polovina bila u neposrednoj blizini sela i dodeljena interesentima iz Ilandže i Ferdina ( današnji Novi Kozjak ),a oko 500 jutara dobili su interesenti iz Dobrice.Kolonizovanim dobrovoljcima dodeljeno je oko 800 jutara a Slovacima oko 560.Tako se slovackom življu,koji je i pre rata bio u nepovoljnijem položaju od Nemaca,posle ove agrarne reforme položaj još višepogorsao) Nemci imaju u vlasništvu preko 2500 jutara oranica,a u vlasništvu Slovaka nalazi se 1000jutara. Ondašnjem imanju ostavljeno je oko 1200 jutara,20 jutara šume u neposrednoj blizini sela,2 majura,dvorac sa parkom,vocnjakom i vinogradom.Mnogi meštani Hajducice,pre svega Slovaci i Madari,bili su bezemljaši i radili su na imanju veleposednika kao biroši i nadnicari.Njihov položaj bio je vrlo loš o cemu svedoci godišnja plata biroša.Za svoj rad oni su dobijali 16 metrickih centi pšenice,20 kilograma slanine,20 kilograma soli,jutro zemlje da sami obrade,nešto para i stan sa baštom.Posla je bilo mnogo.U sezoni se radilo i po 16 sati dnevno.Na imanju se gaio uglavnom kukuruz,pšenica i konoplja.Bile su tu i velike farme svinja i goveda)Konoplja koja je ovde odgajanapreradena je u ovdašnjoj kudeljari,koja je bila u sastavu imanja.Hajducicko imanje bilo je poznato i po velikoj ergeli konja.Veleposednik Vlada Ilic koji je bio i gradonacelnik Beograda kao zaljubljenik trkackih konja u Hajducici je gajio,trenirao i odavde ih odvodio na trke širom Evrope.Deo atara na kome su konji trenirani,meštani i danas zovu "Trkalište".Najpoznatiji trkacki konji bile su kobile Stela i Laguna.Ovu drugu Ilic je toliko obožavao da joj je,kada je za vreme rata uginula sahranio uz sve pocasti,kao da sahranjuje Inace,svi poljoprivredni proizvodi proizvedeni na hajducickom imanju odvoženi su železnicom u grad.Do železnicke stanice robu je prevozila takozvana"lora",uskotracni vozic vucen pomocu zaprege.To,istina,za to vreme nije ništa neobicno,jer su slicna prevozna sredstva imala i druga imanja.Mnogo godina posle rata,lora je bila jedino prevozno sredstvo Hajducicana do železnicke stanice. Nakon Drugog svetskog rata ovo imanje je nacionalizovano i na njemu je osnovano poljoprivredno dobro "1.maj",koje je prolazeci kroz razne transformacije izraslo u današnje Poljoprivredno preduzece "Hajducica" sa oko 100 zaposlenih i preko 2.500 hiljada hektara obradivog zemljišta. Stogodišnji ili možda dvestogodišnji park sa više zaista retkih stabala sa dvorcem u svom centru i jezerom poznatim pod nazivom "Ribnjak",svedoci su prošlih vremena.Po zvanicnim podacima na osnovu kojih je hajducicki dvorac zajedno sa parkom stavljen pod zaštitu države kao spomenik kulture sagraden je 1911. godine.Sagradio ga je Lazar Dunderski i poklonio ga u miraz svojoj cerki Olgi Jovanovic.Po profesoru Mihalu Rapošu i kustosu vršackog muzeja Feliksu Milekeru dvorac je sagraden pocetkom 19 veka.Po pisnju profesora Rapoša prvobitno naselje se usled poplava seli 1824. godine na današnju lokaciju bliže vlastelinskom dvorcu.Isti autor dalje navodi da je osnivac sela Damaskin krajem 19 veka svoje imanje zajedno sa dvorcem,parkom,vinogradom,vocnjakom i šumom prodao za 960.000 zlatnika porodici Dunderski.Vocnjaka i vinograda danas više nema,ali dvorac,park sa jezerom i šumom i dalje su tu.Bez obzira na vreme nastanka dvorca u Hajducici ovo prelepo zdanje je neraskidivi deo prošlosti ovog mesta.Još uvek su živimeštani koji se secaju raskošnih balova koji su se organizovali u dvorcu.Bile su to upravo takve zabave kakve su se u to vreme organizovale na mnogim dvorcima austrougarske monarhije,uz mnogo jela,pica,klasicnu muziku,šetnje romanticnih parova stazama prelepih vrtova.Meštanima je pristup dvorcu bio najstrože zabranjen.Jedino što su mogli,bilo je da iz daljine posmatraju dolazak i odlazak kocija sa raznom gospodom. Danas je park omiljeno šetalište svih meštana Hajducice i okoline,jezero pretvoreno u bazen na koji leti dolazi i po nekoliko stotina kupaca iz svih mesta opštine,dvorac sedište Poljoprivrednog preduzeca "Hajducica",ali i mesto vencanja mladih. Naselje prvi telefon dobija 1863.godine,a struju 1959.mada je slo bilo osvetljeno u vremenskom periodu do 10 sati uvece vec izmedu dva rata zahvaljujuci parnoj mašini koja je proizvodila struju za potrebe kudeljare. Pored dvorca,od interesenata arhitektonskih i istoriskih objekata,pomenucemo i madarsku katolicku crkvu iz 19 veka posebne arhitektonske vrednosti.Pravoslavna crkva koju je sagradila Olga Jovanovic kao svoju zadužbinu u periodu od 1936.do 1939. godine kada je održano prvo bogosluženje,danas je u sastavu manastira "Svetog Arhangela Mihajla".Godine 1985. sagraden je manastirski konak. Današnja Hajducica nalazi se u severozapadnom delu opštine Plandište,pored magistralnog puta Zrenjanin - Vršac.Kanal Dunav - Tisa - Dunav pruža se zapadno od Hajducice na udaljenosti 2,5 km. Naselje se nalazi u Ilandžanskoj depresiji i zajedno sa Starim Lecom i Laudonovcem ima najnižu nadmorsku visinu u opštini - 77 m.Ipak selo ima nešto višu nadmorsku visinu od okoline. Atar Hajducice ima oblik nepravilnog mnogougla.Zapadnu granicu cini kanal Dunav - Tisa - Dunav a severnu reka Brzava.Sa istocne strane ocranicen je atarima Starog Leca,Dužina i Velike Grede a sa juga atarom Jermenovaca.Važniji potesi u Hajducickom ataru su Stara i Nova Pirandža,Kasalovo,Olga.... Broj stanovnika u ovom naselju se menjao od nastanka do danas.Hajducka greda koja se pominje kao pustara 1405. godine bila je naseljena.Pocetkom 19 veka bila je u posedu Stevana Damaskina,koji je 1809. naselio Nemce.Po prvim pisanim podacima Hajducica je 1836.godine imala 946,a 1850.-1303 stanovnika.Prema prvom zvanicnom popisu 1869. Hajducica je brojala 1762 stanovnika.Prema poslednjem popisu 1991. Hajducica je imala 1456 stanovnika što je cinilo jednu desetinu stanovništva opštine.Po etnickoj strukturi najviše je Slovaka ( 47,6% ),zatim slede Srbi ( 24,7% ),Makedonci ( 9,5% ),Madari (8,4% ) i Jugosloveni ( 5,2% ). Naselje ima pravougaoni oblik,a pravac pružanja je jugozapad - severoistok.U selu postoji pet uzdužnih i pet poprecnih ulica.Dužina mesta je 1500 metara i širina 1000.Sve ulice se seku pod pravim uglom i sve su asfaltirane.Karakteristicno je da ispred svake kuce ima zasadenih vocnih stabala. U Hajducici skoro sve kuce imaju odlike panonskog tipa,sem nekoliko novijih.U selu danas postoji mesna kancelarija,pošta,šalter "Beogradske banke,Vršacke banke A.D.",dom zdravlja sa apotekom,osnovna škola "Jovan Jovanovic Zmaj" sa oko 200 ucenika. Od privrednih subjekata u Hajducici radi poljoprivredno preduzece "Hajducica",DOO "Sloboda" ( gradevinarstvo i metalurgija ) i živinarska farma u sastavu holding kompanije "Agrobanat",pogon tekstilnog preduzeca "Planteks",privatno preduzece "Žižik" koje se bavi proizvodnjom stocne hrane,uzgojem svinja,proizvodnjom gašenog kreca i privatno preduzece "Žrvanj",cija je osnovna delatnost prodaja rezervnih delova.Od zanatskih radnji najveca je krojacka radionica "Emteks" ,a tu su i dve samostalne auto prevoznicke radnje brace Dangubic.U selu postoji šest trgovinskih radnji mešovitom robom,i jedna koja se bavi prodajom kafe.Hajducica ima tri ugostiteljske radnje i dve poslasticarnice. Legende zatravljenih kula Dvorac Hajducica Na poziv vlasnika zamka,slikar koji se zvao Jatan,došao je da bi naslikao nekoliko slika za salon prelepog zamka Dunderski.Zamak je na slikara delovao umirujuce i mislio je da ce vrlo brzo završiti svoj rad. Prošlo je tri godine a slikar nikako nije mogao da krene sa radom.Svaki put kada bi uzeo kicicu ruka mu je otežavala a na oci mu se navlacila mrena.Srce mu se praznilo a celo rosilo strahom i znojem. Jedne je noci usnio kako se šeta pored hajducickog jezera.Iznenada,zacuo je glas iz jezera:"U meni je kondenzovana sva lepota prirode,zamoci cetkicu u moju vodu i stvoriceš najdivnije prelive boja.Inspiracija ce ti biti neprestana.Na mojoj površini i u mom dnu spavaju duga i zvezde.Kroz moje kapi dišu,a kroz talase moje vode izranja belo golubije krilo.Sva ta lepota ce biti tvoja,ali mi moraš obecati da ceš mi pokloniti sve ono što ceš sanjati od iduce noci pa do kraja života.I ti i dve generacije tvojih potomaka. Usnuli slikar odmah na ovo pristane.Sutradan ujutru,kada se probudio,slikar ode do jezera noseci sa sobom štafelaj.Zamoci kicicu u vodu,i dogodi se cudo.Poceše da se stvaraju prekrasne slike.Imao je utisak da mu neko drugi vodi ruku.Ne samo što su oblici boje na štafelaju odisali belim golubijim krilima,nego se cuo i lepet tih krila.Njegove septembarske šume ne samo da su imale sve jarke boje miholjskog leta,nego je izmedu okvira štafelaja dopirao miris opalog jesenjeg lišca.Platna slikareva bila su magija boja koje su mogle da se cuju i udišu. Ali od tada je slikar izgubio svoje snove.U prvo vreme mu to nije smetalo.Mislio je da mnogo radi i da se zamara,pa zatim zapada u tvrd i dubok san bez snova.No,kako je vreme prolazilo poceo je da shvata da ukoliko u snu ne sanja,tada u tom vremenu ne živi.San bez snova je uzgubljeno vreme.Uvideo je da je dao prevelik zalog jezeru.Trampio je za nekoliko slika poveci deo ne samo svog,vec i deo života svojih sinova i unuka.Nakon toga ostareli slikar je brzo napustio Hajducicu,kao da beži od necega. A jezero,bremenito snovima tri generacije,poneki put biva uzburkano,a poneki put biva kao staklo.U prvom slucaju se cini da se iz vodenih lukova stvaraju neki cudni oblici koji kao da su izašli iz nocne more nekog nesrecnika. Kada je voda jezera mirna u njoj se mogu videti prekrasne slike dalekih predela koji su puni rike jelena i neke cednosti koja kaplje sa listova vrba,breza i topola.Kao da jezero sanja tudi trampljeni san.("Dvorci Vojvodine")   Veliki Gaj Gaj-Gross Gaj-Nagy Gaj. Veliki Gaj je najstarije naselje u opštini koji je postojalao u kontinuitetu od nastanka do danas. Kao naseljeno prvi put se javlja u srednjem veku  1355. godine pod nazivom Gaj. U  17 veku menja naziv  u Veliki Gaj , tacnije 1690. godine, docnije je bio Gross-Gaj i Nagy Gaj, a nakon Drugog svetskog rata ponovo Veliki Gaj. Vlasnik srednjovekovnog Gaja bio je Petar Bok, sin Betlena Boka, kastelana Golubackog grada. Crkva Marije cije se razbijeno zvono cuva u vršackom muzeju pominje se 1364. godine. Taj srednjovekovni Gaj bio je malo južnije od današnjeg, na rudini zvanoj "Kremenište". Erdeljski knez je 1597. poklonio Gaj Andreji Barcaju. U poslednjim danima turske vladavine deo stanovništva Gaja je svoje domove premestio prema zapadu , tako da se oko 1690-1700 pominju Mali i Veliki Gaj. Rumuni su u ova naselja doseljavaju oko 1744. godinei tada je; izvršena nova deoba zemlje. Vlasnik Velikog Gaja postao je temišvarski spahija Josif Malenica 1781. g. Sadašnja pravoslavna crkva podignuta je 1845. i spada u najstarije crkve na podrucju opštine.Velikogajska pravoslavna parohija bila je u sastavu Temišvarske sve do 1868. kada je ušla u sastav Vršacke eparhije.Spahija Malenica je 1848. g. doveo Nemce za rad na imanju i osniva novo naselje, odmah pored Velikog Gaja, pod nazivom Malenicino selo, odnosno Malenicafalva , koje se 1888. pripaja Velikom Gaju. U oba naselja bilo je tada 2569 stanovnika. Tržišno pravo Veliki Gaj dobija 1869. Dvadeset srpskih vojnika je 13. oktobra 1918. g. ušlo u Veliki Gaj.Jedno vreme ovo mesto je bilo sresko u torontalsko-tamiškoj županiji da bi 1922. ušlo u sastav vršacke županije.U tom periodu posed spahije Ernesta Danijela agrarnom reformom podeljen je dopbrovoljcima i kolonistima iz Bosne, Crne Gore, Like i drugih krajeva. Po sporazumu potpisanom 1923, g. Veliki Gaj je pripao Jugoslaviji. Vece naseljavanje Gaja bilo je nakon Drugog svetskog rata kada je u ovo naseljedošlo 38 porodica iz opština Arilje i Bajina Bašta. U srednjem veku velikogajski atar bio je dobro naseljen: Balat ili Balad (1385-1446), Terjen ili Trnjan (1364-1428), na mestu sadašnje Terjanove pustare sa leve strane Rojge i Šarkac, Žarkac ili Žorkfalva (1405-1415) sa desne strane Rojge. Ova naselja se pominju i pre dolaska Turaka, danas ne postoje, ali u ataru Velikog Gaja i danas ima potesa sa istim imenima. Nizom vojnih pohoda Turci su osvojili ove krajeve do sredine 16 veka. U vreme turske vladavine postojala su samo dva naselja: Veliki Gaj i Balat ( današnji Kupinik). Nakon Turaka, ovi krajevi pripadaju Austrougarskoj.Kontinualan razvoj od preturskog vremena do danas ima samo Veliki Gaj. Uzrok, po profesoru Lazicu, da u ovu kategoriju ude samo jedno naselje (od današnjih 14), jesu ratovi i osvajanja, kao i pomeranja granica pojedinih država tokom istorijskog razvoja. Oni su usporavali razvoj naselja, a u vecini slucajeva su ga i prekidali na kraci ili duži vremenski period. Velikogajcani prvi telefon dobijaju 1920. g, a struju 1948. Po predanju o naseljima zna se da je bio jedan veci gaj, bašta , gde je i sad šuma , odnosno spahijski park, i po tome su se prozvali i pustara i selo Veliki Gaj. Po kazivanju starih ljudi, prvo naselje Veliki Gaj bilo je na mestu Selište, na severozapadnoj strani sela. Tamo nije bilo crkve, nego je ona bila na mestu Crkvina , južno od sela ( sad je tamo kameni most , na mestu gde je bio oltar negdašnje crkve). Ta crkva je služila i za Mali Gaj , zato je podignuta na tom mestu. U to vreme bilo je i na Crkvini nekoliko kuca , a na mestu današnjeg sela nije tada bilo kuca. Tada je iz Gredskog manastira ( na mestu Greda , koje je i sad u ataru ovog sela) dolazio, vele, kaludjer camcem ;da služi u toj crkvi, jer su tu bile bare i reka Brzava . Tog je manastira vec davno nestalo. Kada se selo sa Selišta preselilo na današnje mesto, ne zna se. Ne zna se ni kad se premestila crkva na današnje mesto. Na ovom mestu bila je najpre stara crkva (Sv. Arhandela Mihaila). A kad je 1850-1854 godine, zahvaljujuci spahijinoj pomoci, sazidana ondašnja crkva, po imenu njegovog umrlog sina, odredjen joj je svetac Petrovdan (crkvena slava). U ovoj crkvi je i grobnica spahija Malenica, u kojoj su svi oni sahranjeni (najpre su sahranjivani u staroj crkvi, pa su svi preneti u grobnicu u novoj crkvi, gde su i sad). Od Malenica ima potomaka koji su otišli u Madarsku, kad im je prodato imanje i pomadjarili se (Iz knjige Srbi u Banatu , Jovana Erdeljanovica). Prve familije koje su u Gaj naseljene su : Gojkonji (Gojkovi) , koji su udarili prvi kolac , a osim njih najstarije familije su i Balicevi, Bekic-Bekicevi, Bosankici, Davidovi, Junackovi, Madicevi i Savuljevi. Prica se da su medju velikim rodovima u selu-Bakicima, Bekicima, Bosankicima, Gojkovima i drugi-bile ceste razmirice, tuce i ubistva zbog devojaka ili usred raznih drugih uzroka.Selo je ušorio spahija Malenica i po njegovom naredjenu kuce su gradjene neposredno uz ulicu.Pre toga su sve kuce bile unutra, u dvorištu, radi zaštite od zavirivanja u kucu, od kradje ili od pucanja na ukucane. Po tvrdnjama Erdeljanovica, Veliki Gaj je tada bio zloglasno naselje zbog kradja i razbojništva. Ceste su bile medjusobne tuce, ali su Srbi mnogo napadali i na Švabe, Madjare i druge narodnosti. Svoju zemlju seljaci su medju sobom delili i delove davali odredjenim sinovima, pa su oko 300 jutara isprodavali i doseljenim Švabama, tako da su Srbi u Veliko Gaju mnogo osiromašili. Zasebno je bila spahijska zemlja. Medjutim, Nemci, koje je spahija bio doveo da bi imao radnike, jer je Srba bilo malo, obogatili su se, pošto su prilikom doseljenja dobili od spahije pod zakup po 30 jutara zemlje. Tek kad im je ta zemlja oduzeta, te su Srbi mogli slobodno zakupljivati spahijsku zemlju, poceli su se Srbi, radeci po ugledu na Nemce, podizati i oporavljati, pa vremenom i od samih Nemaca kupovati zemlju.Ovako staro naselje cija istorija postojanja nije prekidana od vremena nastanka do danas obiluje i spomenicima kulture. Još 1.decembra 1965. godine pod zaštitu stavljeno je 13 ikona sa Carskim dverima koja pripadaju Srpskoj pravoslavnoj crkvi koja se i sama tretira kao posebna arhitektonska vrednost.Pomenucemo njihove nazive, a o samim vrednostima , zapisima i vremenu nastanka, autorima i slicno u sledecoj emisiji, cetvrtoj po redu, kada cemo govoriti o prošlosti Balata, današnjeg Kupinika, inace naselja komšije Velikog Gaja. nazivi ikona su: Bogorodica sa Hristom iz 1773, Sveti Nikola, Isus Hristos, Jovan Krstitelj, Carske dveri, Ikona sa žitijem svetog Nikole , Raspece Hristovo, Apostoli Petar i Pavle, Arhandjli Mihajlo i Gavrilo, Rodjenje Bogorodic, Isus Hristos i Bogorodica sa Hristom. U crkvi postoji i Oktoih , štampan 1644. u Lavovu i jedna Horologija (casoslov), štampana u Lavovu 1692. u kojoj postoji vrlo necitak zapisiz 1696. g. Groblje ovog sela je oduvek na današnjem mestu. Više starih nadgobnih spomenika od škriljaca su ili u obliku sasvim prostih kamenova, ili kao veliki, glomazni kameni krstovi , ali svi bez natpisa. Velik Gaj ima i prirodni spomenik kulture - to je veliki park smešten u centru naselja, nedaleko od crkve na površini blizu 5 hektara . Podignut je krajem XVIII veka oko Kaštela spahije Josifa Malenice ( dvorac je srušen nakon Drugog svetskog rata i izgradjen Dom kulture). Krajem XIX veka park je otkupio baron Ernest Danijel po usmenim podacima Miloševa , kustosa Narodnog muzeja u Vršcu.U jugoistocnom delu parka je staro jezero - ostatak nekadašnjeg ribnjaka.Ovim parkom upravlja mesna zajednica. Izuzetnu vrednost parka su i priridni spomenici botanickog karaktera :1) kapitalno stablo egzoticne reliktne vrste -GINKO , najstariji i najrazvijeniji ocuvani primerak ove vrste danas u Vojvodini , star preko 170 godina , obima stabla blizu 3 metra , a visine cak 22 metra;2) stablo mecje leske, staro je preko 160 godina , visine oko 20 i obima debla oko 2,7 metara; 3)dva kestena lužnjaka, karakteristicnih za ranije doba Panonske nizije, dvadžina blizu 25 i 30 metara ukupne visine, obima debla 4 i 5 metara, a starih fantasticnih 320 godina;4)stablo belog jasena , staro blizu 200 godina , obima debla oko 3 ipo metara ukupne visine od 23 metra , pravi je gajski lepotan;5) stablo koprivica visine oko 25 metara , obima debla 3 metra , ne zna se tacna starost. U malom parku koje nema parkovnu vrednost, stablo hrasta lužnjaka proglašeno je prirodim spomenikom, star je oko 220 do 270 godina , obima stabla 3 i visine 18 metara.Šta na kraju reci?! Verovatne se i vama, kao imeni zavrtelo u glavi od ovih spomenika kulture i prirodnih lepota koje, na žalost, ostaju daleko od onih koji su zaljubljenici starina i lepota. Gaj, smešten na samom kraju lokalnog puta , uz samu granicu, osiromašen , sa stalnim padom broja stanovnika nema snage ni moci da se izbori sa ovim lepotama. Možda ce otvaranje malogranicnog prelaza biti pocetak nekogdrugog vremena.... Možda!?   Margita Sent Margita Prvi pisani podaci o Margiti javljaju se u XVII veku . Tada se pominje kao Sent Margita što u prevodu znaci Sveta Margita, pocetkom 18 veka postaje samo Margita , u 19 veku Nagy (Nad) Margita, što na srpskom znaci Velika Margita i nakon Prvog svetskog rata ponovo Margita . Po Feliksu Milekeru Margita se prvi put pominje 1597. kao feudalni posed Gašpara Tota, a po mr Lazaru Lazicu 1637. najverovatnije je naselje dobilo ime po crkvenom patronu . Izvesno je da su prvi stanovnici ovog naselja bili Srbi . U knjizi Vojvodina I od najstarijih vremena do Velike seobe naroda dr J. Popovic je napisao da je "južni Banat u 16 veku  bio etnicki  srpski , jer Ortenije oznacuje ovaj region za koji nema podataka iz tog doba , kao Srbiju -Rasciu (Rašku). Akademik Jovan Erdeljanovic u svojoj knjizi Srbi u Banatu napisao je u delu o Velikoj Margiti - u predanju o naselju da su stari ljudi pricali da su im preci stanovali najpre u rasturenim zemunicama. U prilog tome idu i podaci iz vec pomenute knjige o Vojvodini  od najstarijih vremena gde smo pronašli  da  su srpska sela u 16 i 17 veku na podrucju Banata "grupe zemunica , koliba ili bednih kucica , vecih ili manjih . Zatim da je svako gradio gde je hteo i kako je hteo. Mesta prebivanja su bila  raštrkana. U to doba  ?ivelo se pod zemljom ili u sasvim bednim niskim kucicama  koje su više licile  kolibama sagradjene  od pletera , olepljene blatom , a pokrivene trskom , šašom , rogozom ili slamom. Sela su se mogla naci više  po djermovima  i drvecu  oko mesta prebivanja   nego po zgradama." U Vojvodini, u periodu kada je nastala Margita, kuce su bile; mešovite odnosno kolibe-zemunice. Imale su odeljenja pod zemljom i drvene odžake ; i na udaljenoj strani prozor , malo odignut od površine zemlje. Hranu su držali u jamama-zemunicama, stoku u prirodi, a ljudi su uglavnom sedeli napolju oko velike vatre  gde su pripremali hranu. Glavno zanimanje ondašnjih Srba bilo je stocarstvo. Gajili su domaceg konja,  koji je bio na sredini izmedju srednjoevropskog konja i magarca, dosta blizu mazge, zatim rogatu marvu, ovce u velikom broju i malo svinja, uglavnom u hrastovim šumama  i u mocvarnim delovima, daleko od ociju Turaka . Zemljoradnjom su se bavili tek toliko koliko im je bilo potrebno za hranu i to su sejali pšenicu. Krompir i kukuruz u ove krajeve stigao je tek u 18 veku. U selimaje bilo i zanatlija, kovaca, kolara i curcija. Na celu sela se nalazio knez. Godine 1713. Margita je imalo 22 doma. Tri godine kasnije ovo naselje je dodeljeno vršackom dištriktu (distriktu). U periodu od 1724. do 1740. veci deo stanovnika se iselio, a na njihovo mesto, verovatno odmah posle 1740. nastanili su se Rumuni. Najstarije rumunske familije su Ardeljani, Groza, Zgrdja, Jorgovan, Kokora, Musta , Paskulovi, Caran, Šipecan, Gatajanc... U Pregledu kolonizacije Vojvodine u 18 i 19 veku dr Borislava Jankulova stoji da posle osvajanja Banata od Turaka (sredina 16 veka) dolaze Rumuni u sve vecem broju u ravni Banat cak iz Erdelja . Do doba Marije Terezije zapravo nije ni bilo rumunskoh opština u Banatu, jer su oni živeli samo u povremenim pokretljivim naseljima, a njih su cesto menjali po prostranim predelima. Prva rumuska naselja postala su u istocnom Banatu. Marija Terezije smatra Rumune kao ravnopravne koloniste, te ih dotacijama izjednacuje sa Nemcima, cak više poklanja pažnju njihovim naseljima i kucama. Naredjujeda kucna podrucja (placevi) moraju biti dugacka 75-100 hvati, široka 12-15 hvati, a rastojanje izmedju kuca da bude, s obzirom na požar, najmanje 9 hvati. Svaki domacin dužan je da zasadi 20 komada drveta, dudova, topola ili vrba, bilo pred kucom bilo u dvorištu, a najviše dudova radi gajenja svilene bube, o cemu je opštinsko poglavarstvo strogo vodilo racuna. Topola brzo raste, daje ogrev i hlad stoci i živini, a vrba pruce za korpe. Sem zemlje svaki domacin je primio i razno seme na otplatu, pa i za kudelju, lan i duvan, a parcele njiva treba da se omedje šancevima i kamenjem. Vlasnici se na tri godine oslobadjaju poreza, kao i ostalih dažbina i kuluka. Rumuni, pre svega stocari, teško se vezuju za zemlju, pa je Marija Terezija naredila da im se dodeljuju manji posedi umesto cele sesije (34 lanca) , polovina pa i cetvrtina. Kolonizaciju Rumuna sprovodi u to doba i vojna vlast u Južnom Banatu gde je potreba za oružanom snagom bila velika. Za vreme carice Terzije osnovana je Parohijalnaopština u Margiti po nekima 1750. a po nekima nešto ranije-1715 godine. Crkva brvnara podignuta je 1742. godine i bila je od pruca i pod šindrom. Iz nje su sve ikone u sadašnjoj crkvi i sve su srpske, po Erdeljannovicu. Srpska crkva je sazidana 1810 godine. Nova crkva koja i danas postoji zidana jeod 1833. do 1836.godine za vreme patrijarha Josifa Rajacica i Stefana Sratimirovica a za vlade cara Ferdinanda Prvog stoji u Letopisusrpske pravoslavne parohije u Margiti a o cemu svedoci i Povelja prikljucena ovom Letopisu pisana staroslovenskim jeziku pismenom na rumunskom koja u prevodu glasi: Sa pomocu Božjom i njegovom voljom svešta (osveti) se ovaj sv.hram na silazak sv.Duha - kroz Visokopreosvecenog i pravednog gos. Josipa Rajacica, pravoslavnog episkopa vršackog, karansebeškog i lugoškog, a za vreme blagovjernog imperatora i kralja Ferdinanda Prvog Sveti hram je posvecen svetoj Trojici a slava se održavala redovno i svecano. Taj hram je imao tri zvona, dva su za vreme rata 1915. godine Austrijanci odneli da bi 1938. godine nabavljena dva nova zvona koja su osvecena 29.maja te godine koji i danas postoje. Livena su u zvonolivnici Predraga Jovanovica;u Novom Sadu. Od 1775. pa do 1826.godine crkveni racuni se vode na srpskom a zatim na rumunskom i to pišu isti sveštenici, Srbi, Nikola i Kiril Jovanovic. U crkvi postoje maticne knjige rodenih i umrlih od 1792. a vencanih od 1824.godine od kada se protokoli vencanih, krštenih i umrlih vode na rumunskom jeziku. Groblje je oduvek na ovom mestu kod stanice na Selištu. Prilikom kopanja pruge, naišlo se na staro groblje; zbog vampira bilo je preko vode (a oko sela bio je šanac, zbog kolere). O tom groblju se u Margiti ništa ne zna. Od 1716. do oko 1830.godine prolazila je pošta iz Temišvara kraj Dente, Margite i Alibunara za Pancevo. Sredinom 19 veka Margita je bila razvijeno selo. Imala je 7 mlinova , 5 kafana... Po Erdeljanovicu selo nije bilo spahijsko, nego su samo seljani davali desetak državi, koji su nosili u Dentu -postojale su dve stare državne kuce u kojima se skupljao desetak. Samo 4 familije u vreme Marije Terezije dobile su celu sesiju (34 lanca oranica) i to: jedna rumunskog popa, jedna srpskog popa, jedna Makse Komerdelja i jedna Pasuljevih. Brojno kretanje stanovništva u ovom naselju je sledece: 1869. bilo je 1985 stanovnika; 1880 - 1748 stanovnika; 1890 - 1819 stanovnika; 1900 - 1876 stanovnika; 1910 - 1847 stanovnika; a 1961. Margita je imala najveci broj stanovnika - 1998. da bi po poslednjem popisu iz 1991.godine ovo naselje brojalo 1313 stanovnika što cini 9% ukupnog stanovništva opštine. Škola se pominje 1879. godine na rumunskom jeziku , nešto kasnije na srpskom. Nastava jeodržavana u parohijskim domovima. Izmedju dva rata postojale su dve odvojene škole . Trajale su 6 godina plus 2 godine repeticije kada su dva dana u nedelji deca išla na nastavu . Neposredno posle Drugog svetskog rata škola je trajala isto 6 godina do 1958. kada se organizujenastava u trajanju od 8 godina . Deca su išla u Osnovnu školu Lukrecije Ankucic do 1974. kada se školstvo u opštini centralizuje u jednu jedinstvenu školu pod nazivom 1. oktobar. Tada u Margiti ide nastava do 4 razreda na srpskomi rumunskom . Godine 1990. ukida se škola na rumunskom jeziku , a ovaj jezike se izucava kao jezik sredine, sa dva casa nedeljno. Godine 1997. u Margiti je otvoreno odeljenje OŠ Dositej Obradovic sa 8 razreda na srpskom jeziku i izucavanjem rumunskog kao jezika sredine. U Margiti je otvorena železnicka stanica na novosagredenoj pruzi Veliki Beckerek današnji Zrenjanin - Margita 4.maja 1889.godine a prvog jula 1891.godine otvoren je saobracaj i na novoj pruzi za Vršac. Srpska vojska je ušla u ovo naselje 12.novembra 1918.godine i tada je Margita pripojena Torontalsko-Tamiškoj županiji. Nakon I svetskog rata u ovom naselju najviše je živelo Rumuna (973) i Srba (705) nešto Madara i Nemaca samo jedan Slovak i ostalih 35. Po poslednjem popisu nema vecih izmena i dalje su najbrojniji Rumuni (36,3%) i Srbi (35,2%) slede Madari (8,6%) i Jugosloveni (6,5%). Struktura stanovništva u Margiti nije menjana izmedu dva svetska rata pošto nije bilo naseljavanje kolonista. Po podacima iz Letopisa SPC iz ovog naselja oko 50 meštana odvedeno je u nemacko zarobljeništvo 1941.godine i to Srbi i dva Rumuna i medu njima je bio i ondašnji sveštenik Mihajlo Nikolic. Naselje je oslobodeno 2.oktobra 1944.godine kada su ušle jedinice Crvene armije i narodno-oslobodilacke vojske. Odmah nakon toga dobar deo zarobljenika su poceli da se vracaju kucama. Ovo naselje dobija struju 28.novembra 1961.godine uvece u 18,15 sati odnosno uoci državnog praznika Dana republike i tada je u Letopisu SPC zapisano ;Kada su sijalice zasvetlile- svo gradanstvo od najmladeg do najstarijeg izašlo je na ulicu gde je nastala opšta radost - dozivanje pa i mnogo suza radosnica. Godine1962. dovršen je put od Vršca do Velike Grede preko Margite i Plandišta. Ovo naselje telefon dobija 1920.godine, a nemamo podataka ko je od prvih stanovnika dobio privatni broj. Po arheološkoj karti Vojvodine koju je izdalo Istorijsko društvo u Novom Sadu 1939.godine Margita iz neolitskog doba (od 5000 - 3000 god.p.n.e.) ima pojedinacni nalaz; i arheološke nalaze bez vremenskog odredenja - rec je o humkama. Feliks Mileker u Letopisu op?tina podunavske oblasti napisao jeda je izmedu 1878 i 1901.godine prilikom radova na prokopavanju moravickog kanala iskopan jedan mamutov kostur od kojeg se više kostiju cuva u vršackom muzeju. Takode je napisao da jedan brežuljak u ataru nazivaju Cetatješto znaci tvrdava. U ataru ovog sela na Obrovackom polju bilo je srpsko selo Obrovac1597.godine koje je kao i Margita pripadalo posedniku Gašparu Totu. Rodovi poznatog porekla po Erdeljanovicu su: Birdan, Golubov, Damjanov, Kokorin, Jovanov, Ugrin, Komerdelj, Carani, Lazic, Mandic, Mijajlovic, Brusic, Necin, Nikolin i dr. Sve srpske porodice imale su kucnu slavu a i kod Srba i kod; Rumuna covek koji je ušao u kucu morao je primiti i prezime i sveca. Margita nema spomenika kulture ni prirodnih retkosti. Po vremenu nastanka i arhitekturi izdvajamo srpsku pravoslavnu i rumunsku pravoslavnu crkvu, obe izgradene u XIX veku. Od spomenka postoji samo spomen - ploca posvecena borcima NOR-a na objektu železnicke stražare. Margita le?i na južnoj granici jezersko-lesne terase, nadmorska visina je 81 m a treba napomenuti da se najviša nadmorska visina u opštini (89,5m) nalaz u njenom ataru, na potesu ;Vizurin;. Atar Margite je svojim severnim delom smešten na jezersko-lesnoj terasi a južnim u Alibunarskoj depresiji. Zapaža se velika gustina detaljne kanalske mreže. Kanalisana Moravica sece atar Margite po pola - ova lutajuca reka kanalisana je 1864.godine, a nastaje od nekoliko potoka u Rumuniji i uliva se u kanal DTD. Ukupna dužina Moravice je 34 km, kroz Jugoslaviju tece 18 km a kroz našu opštinu 12 km. Pored Moravice atar Margite ogranicen je na jugu Šulhovim kanalom koji je prokopan od 1860 - 1863.godine. Njegova ukupna du?ina je 13 km a od toga na teritoriji opštine 8 km. U severozapadnom delu atara nalazi se korito Rojge cije je kanalisanje završeno 1942.godine. Margita ima pravougaoni oblik, pravac pružanja je jugozapad-severoistok. Po dužoj osi Margita je dugacka 1700 m, a široka; 700 m. Sve ulice se seku pod pravim uglom. Pored klasicnog tipa panonske kuce može se videti nekoliko novijih koje odstupaju od ovakve forme. Korišcena literatura: 1. Vojvodina I od najstarijih vremena do Velike seobe -izdanje Istorijskog društva u Novom sadu iz 1939. g. 2. Letopisi opština Podunavske oblasti Feliksa Milekera , štampan u ;Napretku; u Pancevu 1929. g. 3. Pregled kolonizacije Vojvodine u 18 i 19 veku, dr Borislava Jankulova, posebno izdanje Matice Srpske iz 1961. g. 4. Geografske monografije vojvodjanskih opština - opštine Plandište; mr Lazara Lazica, izdanje Univerziteta u Novom sadu; Prirodno-matematickog fakulteta ,Instituta za geografiju iz 1995. g. 5. Srbi u banatu, akademika Jovana Erdeljanovicaiz 1986. g. 6. Letopis Srpske pravoslavne parohije u Margiti koji je sastavio i vodio paroh Blažo Jovanovic (1934-1964) 7. Podatke o školstvusakupio profesor Mita Bogdanovic iz Margite   Jermenovci Urmenyhaza (Irmenjihaza).Posle 160 godina turske vladavine dolazi period kada je Banat pripadao Austriji, odnosno Austro-Ugarskoj. Taj period traje do kraja I svetskog rata. Nastala je nova faza razvitka naselja i tada je stvoreno 5 novih: Irmenjihaza, današnji Jermenovci (1817) Secenjifalva, današnje Dužine(1837), Ujfalu, današnje Markovicevo (1842), Derdhaza, današnja Velika Greda(1850) i Raroš, krajem XIX vekagde su bile nastanjene porodice radnika. Sve do Jozefinsko-Leopoldinske kolonizacije (1781. do 1800. godine) planski je sprecavano naseljavanje Madjara u Banat. I za vreme ove kolonizacije dolazak i naseljavanje Vojvodine Madarima bilo je više nego simbolicno. Naselje Jermenovci je nastalo na erarnom posedu. Banat posle izgona Turaka nije pripao Ugarskoj, nego se njim upravljalo iz Beca, prvo preko glavnog komandanta granicarskih trupa u Temišvaru, a od 1751 preko civilne, komorske Zemaljske administracije. Usled ovoga, u Banatu nije bilo plemstva, pa ni privatnih spahija. Ceo Banat je imao jednog spahiju, a to je bio car, odnosno Becka Pridvorna komora. Svi stanovnici Banata bili su, izuzev granicara, komorski podanici, kameraliste. Tu je Kameralni direktor Irmenji iz Temišvara marta 1817. g. naselio 62 madjarske porodice iz Majše, Apatfalve i Rakoške pustare- 60 porodica je dobilo zemljište i okucnicu, a dve samo okucnicu. Koloniju su kolonisti nazvali po osnivacu Irmenjihaza. Samo godinu dana kasnije kolonija je imala 482 stanovnika. Irmenjihaza je pripadala administrativno i verski Zicidorfu, odnosno Plandištu. Župski ured u Zicidorfu je vec od 1. januara 1820. vodio posebnu maticnu knjigu rodjenih, umrlih i vencanih za Irmenjihazu. Te godine je rodeno 20-toro dece, umrlo dvadeset i sedmoro, a sklopljeno je 5 brakova. Godine 1827. selo je brojalo 573 meštanina katolicke vere. Zbog naglog porasta stanovništva osetila se potreba za školom. Nastava je pocela 1833. godine, prvi ucitelj bio je Mihalj Nemcic. U zgradi škole bila je i bogomolja. Nova crkva pocela je da se zida 27. oktobra 1834. godine, preko puta današnje škole. Završena je 5. februara 1835. i tada je Jožef Martinski, župnik iz Zicidorfa posvetio crkvu u cast svete Ane. Zidovi crkve su pravljeni od naboja. Po podacima iz Pregleda kolonizacije Vojvodine u 18 i 19 veku u delu o Kolonizaciji Madjara autora dr Borislava Jankulova stoji da su 1840. godine Madjari iz raznih opština Alfelda, ondašnje Ugarske, naselili Jermenovce, a po Feliksu Milekeru 1844. u Jermenovce je došlo 80 porodica kada je formirana istocna ulica. Po dr Jankulovu svi ti madjarski kolonisti dolaze u Banat vecinom kao vrtlari, sadioci duvana i kubikaši, cijim je radom znatno unapredjena poljoprivreda. Kao kubikaši, veoma otporni prema malariji, imaju velikih zasluga u pogledu zagadenja i kanalizacije prostranih barovitih nizija Vojvodine, narocito Banata. Prvi doseljenici bavili su se uzgojem žitarica, nakon drugog naseljavanja, posvetili su se gajenju duvana. Država je uzimala desetinu na ime poreza po odluci, odnosno posebnom urbariumu Marije Terezije. Kasnije su žitelji davali trecinu, pa polovinu od duvana i uz arendu obradjivali zemlju s tim da su bili obavezni 4 jutra da zasade duvanom. Imali su i nadzornika duvana. U brošuri o Jermenovcima štampanoj 1984. autora Fehera Lajoša iz Jermenovaca stoji da selo i okolinu nisu mimoilazile elementarne nepogode. Padao je grad, vladala epidemija kolere, izlio se kanal Marije Terezije, a ponekad je, mada je udaljeniji, selo ugrožavao i kanal Rojge. Za vreme revolucije 1848. godine selo je stradalo- 14. septembra iste godine Srbi iz alibunarskog tabora zapalili su Irmenjihazu, a stanovništvo je pobeglo. Stanovništvo se iz begstva vratilo tek na Duhove 1849. godine. Pri povratku zatekli su samo zgarišta. Prvo su sazidali kuce, a zatim su poceli da obradjuju zemlju da obezbede sebi sredstva za život. Zemlju su tri godine izdavali na pola stanovnicima susednih sela, jer nisu imali stoku za vucu i orude. Za vreme revolucije 1848. izgorela je i crkva, ali je narod posle ponovo obnovio. Posredstvom kraljevske riznice1868. selo dobija sveštenika Jožefa Njarija rodom iz Makoa. Crkvu su restaurirali 1854. godine, a 1855. je izvršeno njeno posvecivanje. Godine 1854. naselje je imalo 1192 stanovnika. Prema podacima iz 1854. godine zemljište je bilo podeljeno na sledeci nacin: opštini je pripadalo 2713 katastarskih jutara, a kraljevski vlastelinski posed se prostirao na 3532 jutra. Kanal Marije Terezije i reka Rojga izlili su se 1870. godine zbog cega tri godine meštani ovog naselja nisu mogli da obraduju njive. Te godine iskopan je kanal Mali Begej, a sa kanalom Marije Terezije bio je povezan branom, a danas kanalom Dunav-Tisa-Dunav. Vecina stanovništva je ribarenjem obezbedila sebi opstanak. Godine 1873. ovo naselje dobija opštinskog beležnika za koga je sazidan trosoban stan, a godinu dana kasnije izgradena je nova škola u koju i danas ucenici koriste. Sredstva za izgradnju škole obezbedili su naseljenici i država. >Nova današnja crkva pocela je da se gradi 3. juna 1886.godine, a radovi su završeni 10. septembra iste godine. Osvecena je 3. decembra 1886. Zgrada parohije zidana je 1902. i kako stoji u brošuri o Jermenovcima, ona sasvim odgovara i današnjim potrebama. Glavni oltar je osvecen 26. jula 1905. godine. Poštansko zdanje pocinje sa radom 1886.godine. Ova pošta je bila u kontakttu sa poštom u Zicidorfu odakle su donosili poštu pešice do 1904. kada krecu poštanske kocije. Po Feliksu Milekeru broj stanovnika u Jermenovcima je bio sledeci: 1869. godine bilo je 1740 stanovnika (najviše brojno stanje do I svetskog rata), 1880 -1576; 1890 -1709; 1900- (usled iseljavanja)- 1586; 1910- 1605; 1931 -1836 i po poslednjem popisu 1991- 1165 što cini 8 posto ukupnog stanovništva opštine. Danas, kao i kroz prošlost, najviše živi u ovom naselju Madara (76,7%), Srba (5,6%), Slovaka (4,8%) i drugih. Nedeljna pijaca za kupoprodaju stoke i zanatskih proizvoda je otvorena 1892. godine. Radi veceg prometa pokrenuta je skela na kanalu Marije Terezije izmedju Jermenovaca i Janošika, a te godine je sagradjen i mlin koji je 1931. godine izgoreo. Štedno-kreditna zadruga je pocela sa radom 1898. godine i iz njenog Fonda davan je zajam imucnim stanovnicima. Ta zadruga je postojala sve do 1945. po nazivom Štedionica. U selu su izbušena dva arterska bunara 1899. jedna pred školom, a drugi na pašnjaku. Na predlog ucitelja osnovana je biblioteka 1900. godine koja je imala na pocetku rada 50 clanova. Od tog doba naselje napreduje. Pred Prvi svetski rat - 1913. selo je dobilo zgradu opštine sa osam prostorija i sa vodovodom kao i stanom za opštinskog beležnika. Stan je imao i kupatilo. Sazidane su i moderne ekonomske zgrade u dvorištu, izbušen arterski bunar za potrebe vodovoda, a baštu su zasadili vocem i vinovom lozom. Tada je sazidano  obdanište  pored koga je izgradjen i stan za vaspitaca. U prvo vreme to je bila zgrada za dnevni boravak, a deca su dolazila i pre i po podne, spavala su u posebnoj prostoriji. Ove zgrade i danas postoje. U novembru 1918. godine ušla je srpska vojska u Irmenjihazu, koja je pripojena 1919. Torontalsko-tamiškoj županiji koja je formirana 1779. Dakle, 1779. Banat je inkorporisan Ugarskoj i na njegovoj teritoriji su organizovane tri županije: Torontalska, Tamiška i Kraškovsko-Severinska. Organizacija županije je u Banat dovela stotinak madarskih porodica iz Ugarske i iz Erdelja pošto je samo plemic mogao biti cinovnik županije. Te godine  opština je na zapadnom kraju sela podelila  25 placeva za kuce mesnoj sirotinji. Tada je nastao današnji istocni šor ulice Petefi Šandora. Irmenjihaza postaje Jermenovci 1921. godine i tada je popisano 336 kuca sa 1833 stanovnika . Pustara Cavoš je 1924. stavljena po udar agrarne reforme i svaki dobrovoljac dobio je plac i 5 hektara zemlje. Vec 1921. bilo je naseljeno 154 kolonista. Naseljavanje je trajalo do 1924. godine. Stanovnici Liptajeve i Orcijeve pustare, obe u ataru Velike Grede, 1923. godine molili su da budu pripojeni jermenovackom ataru što je godinu dana kasnije i ucinjeno. Jermenovacki atar je povecan sa 2790 na 6426 lanaca. Dobrovoljno vatrogasno društvo osnovano je 1923.godine, koje zajedno sa kulturno-umetnickim društvom prireduje pozorišne predstave, igranke i zabave, a prihod je išao vatrogascima. Na inicijativu srednjoškolaca i studenata 1930. osniva se fudbalski tim koji je 1934. i službeno upisan kao tim. Lekar je odredenim danima dolazio iz Mariolane, današnjeg Plandišta, a 1938, selo dobija apoteku. U Drugom svetskom ratu stanovništvo je živelo u teškoj materijalnoj situaciji. Iz ovog sela u narodnooslobodilacku vojsku otišlo je oko 100 muškaraca koji su se borili u sastavu vojvodanskih i slavonskih jedinica. Dvanaestoro je poginulo. Meštani su 25. jula 1961. u spomen palim borcima otkrili spomenik. Od 1946. godine škola sa šest razreda prerasla je u školu sa sedam razreda, a u jesen 1947 . otvara se i niža gimnazija. Od 1952. zbog smanjenog broja ucenika ukida se niža gimnazija. Osmogodišnja škola je otvorena 1966. na madarskom jeziku. Od 1957. nastava ide i na srpskom jeziku, a ukinuta je 1964. Od 1973. reformom u školi ukidaju se viši razredi u Jermenovcima i nastava od 5-tog do 8-og organizuje se u Plandištu na madarskom jeziku. Danas ponovo u Jermenovcima postoji osmogodišnja škola na madarskom jeziku. Ono što posebno vezujemo za ovo naselje je nafta. U ataru sela 1951. godine pocinju istraživanja nalazišta nafte i 9. novembra 1952. na površinu prvi put izbija nafta. Kontinuirana proizvodnja krece 25. maja 1953. godine. Tada je sagradjen industrijski kolosek i novi asfaltni put i uvedena je struja. Inace samo selo struju dobija 25. decembra 1958. godine, a telefon znatno ranije 1920. Opštine Alibunar i Plandište su 1968. povezane asfaltnim putem koje prolazi kroz Jermenovce. Naftaška kolonija je formirana 1955. kada su sagradeni savremeni stanovi, radnicki hotel i restoran društvene ishrane. Pomenucemo i podatak da je od 1973. godine otvorena banja sezonskog karaktera sa lekovitom termalnom vodom koja je nakon par godina prestala sa radom. Centralni vodovod ovo naselje dobija 1976. godine. Jermenovci se nalaze u zapadnom delu opštine. Na svega 500 metara zapadno od ovog sela je kanal Dunav Tisa Dunav preko kojeg postoji most koji spaja opštinu sa alibunarskom komunom. Inace, kanal DTD je poceo da se gradi 1947. godine po projektu inženjera Nikole Mirkova. Sve vode opštine oticu u DTD. Njegova ukupna dužina je 150 km, a 30 km protice kroz opštinu Plandište. Razmak izmedu kruna nasipa je od 50 do 60 metara, a visina nasipa se krece izmedju 5 i 7 metara. Ovaj kanal odvodnjava severni deo atara Jermenovaca. Nadmorska visina sela je 78 m. U ataru Jermenovaca nalazi se i najniža tacka nadmorkse visine u opštini koja iznosi 74,6 m. Sam atar Jermenovaca ima oblik nepravilnog mnogougla, pravac pružanja je severozapad-jugoistok dužine 13 kilometara. Najveca širina jermenovackog atara je 8 km. Selo se pruža jugozapad-severoistok.Oblik naselja je nepravilnog pravougaonika. Dužina sela je 1500, a širina 750 m. Postoje 4 dužne i isto toliko poprecnih ulica. Seku se pod pravim uglom i sve su asfaltirane. Na ulicama ima dosta zelenila. Selo nema prirodnih spomenika kulture ni parkova. Ima samo jedan spomenik palim borcima u Drugom svetskom ratu koji je izgradjen 1961 godine. Po arheološkoj karti Vojvodine koju je sastavio Rudolf Šmit, a izdalo Istorijsko društvo u Novom Sadu 1939.godine kod Jermenovaca iz rimskog doba (od 98 do 268 godine n.e.) pronadeni su novac i temeljni zidovi.   Kupinik Pustara Balad ili Balat pominje se kao naselje 1385. godine pa do 1446. Na staro naselje podseca balatov salaš, zapadno od sela.  Do kraja 17 veka  ovo naselje se pominje u pisanim dokumentima. Za vreme Turaka imalo je svega 15 domova, ali je jedino naseljeno mesto zajedno sa Velikim Gajem za vreme vladavine Turaka  u našoj opštini. Kroz 18 vek pominje se kao nenaseljena pustara . Krajem 18 veka ovu pustaru otkupljuje temišvarski spahija Josif Malenica, koji je u to vreme vec posedovao Stamoru i Mali Gaj ,naselja u današnjoj Rumuniji  i Veliki Gaj. Kasnije po usmenim kazivanjima Mileševa, kustosa vršackog muzeja, ove posede otkupljuje baron Ernest Danijel. Od druge polovine 19 veka postoje  dve vece grupe salaša, Mali i Veliki Balat sa oko 600 stanovnika i to uglavnom spahijskih radnika Madjara i Nemaca, cuvara stoke i polja, dakle bezemljaša. Njima nakon Prvog svetskog rata nije bio priznat status agrarnih interesenata, pa su morali da napuste posed. Prvo vece naseljavanje bilo je nakon Prvog svetskog rata, 1921. kad su u Balat stigli prvi kolonisti, agrarni interesenti iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske - i to iz Like, Krajine, varaždinske županije, zatim iz Dalmacije a manji deo i iz Srbije. Po Letopisu Srpske Pravoslavne Crkve, na imanje barona Ernesta Danijela do kraja juna 1925. naseljeno je oko 135 porodica. Prvi predsednik ove naseljenicke agrarne zajednice bio je dobrovoljac Stojic Maksimovic iz Prijedora -Bosna. Novi stanovnici su naseljavani po spahijskim zgradama, a 1924. vec su neke porodice pocele same da zidaju svoje kuce. Kako stoji u Letopisu, svaki naseljenik imao je pravo da dobije 8 3/4 lanca dobre zemlje, a oni koji su u pocetku došlo dobili su inventar od poljskog radila, konje, kola, krave, ovce, svinje i neke mašine potrebne poljoprivredi. Nacin obradjivanja zemlje primili su od ovdašnjih Srba starosedelaca. Nacin oblacenja takodje. Tako je u letopisu SPC zapisano Odelo, narocito ženske pocelle su nositi kao i ostale Gajcanke, a muški zimi šubare i grudnjake, Hleb prave od pšenicnog brašna, a radi štednje po neki put i od kukuruznog . - završen citat. Balat 1925. godine menja ime u Aleksandrov Gaj. Te 1925. u Aleksandovom Gaju postojala je škola sa 40 djaka . U januaru 1926. naselila se iz Batanje iz Madjarske 91 porodica. Ovi naseljeni optanti bili su prvo naseljeni u Makedoniji u okolini Štipa i zbog teških uslova života tražili su od ondašnjeg Ministarstva agrara da ih presele. Tako su stigli u Aleksandrov Gaj. Za njih u letopisu SPC piše: Ovi su ljudi miran i pobožan narod, cesto posecuju crkvu, radeni su i štedljivi, a što im je od osobite važnosti i pohvale, da medjusobno žive u potpunoj slozi i zajednickom pomaganju - kraj citata. Naseobina Aleksandov Gaj izabrala je sebi za patrona sv. Bogorodicu odnosno praznik Roždestva Presvete Bogorodice - Malu Gospojinu. Te 1926. g. 21.septembra služena je prva svecana liturgija posvecena roždestvu Presvete Bogorodice, u zgradi škole. Iste godine organizovane su& nove crkvene opštine u Aleksandrovom Gaju, Velikom Gaju i Mileticevu sa Krivom Barom, Abazijom, Velikim Ritom i Biosegom. U Aleksandrov Gaj u maju 1930. godine doselilo se 38 porodica iz Baranje. Iste godine bila ve velika oskudica za ishranu stanovništva tako da su Nemci iz Velikog Gaja kupili oko 300 katastarskih jutara zemlje od Srba iz Aleksandrovog Gaja. Sa idejom o izgradnji spomen crkve u Aleksandrovom Gaju krenulo se 1933. godine. Tokom 1934.g. sakupljena su sredstva za izgradnju crkve u spomen prestolonaslednika Petra. Dvor kralja Aleksandra poslao je 7. aprila 1934. godine 10.000 ondašnjih dinara za spomen crkvu, u maju iste godine Ministarstvo poljoprivrede 25.000 dinara i mnogi drugi donatori. Plan crkve uradilo je Ministarstvo gradjevine besplatno. Temelji su udareni na dan rodjenja prestolonaslednika Petra, a ondašnji episkop banatski dr Georgije Letic je osveštao kamen temeljac. Divizijski general i komandant žandarmerije u Beogradu, ondašnji Dušan Markovic  i njegova supruga poklonili su Zvono Brankica za pomen njihove rano preminule cerke. Crkva je završena i osveštana 29. septembra 1935. godine. Prelistavajuci stranice prošlosti Aleksandrovog Gaja stižemo pred Drugi svetski rat. U ovo naselje neprijatelj je ušao 11. aprila 1941. godine posle slabog otpora meštana. Ovo mesto je oslobodjeno 1. oktobra 1944. kada su u selo ušle prve ruske trupe sa partizanima. Tokom 1945. vecina zarobljenika, stanovnika ovog sela se vratila iz nemackog zarobljeništva. Godine 1948. sad vec Kupinik ima 998 stanovnika po prvim statistickim popisnim podacima. Po Letopisu SPC krajem 1955. Kupinik je imao 228 domova u kojima je živelo 1144 duše. Porta i parohijski dom su ogradjeni 1968. Izgradjen je put od betona ; do mesne kancelarije pa sve do kraja sela prema Gaju. Put do Kupinika je asfaltiran 1969.g. a odmah je poceo da dolazi i autobus u selo. Asfaltirane su i ulice u samom naselju i to do crkve ulicom Bratstva i Jedinstva skoro do kraja, Kordunska i prilaz do nje 1970. Tih godina deo stanovnika ovog sela odlazi u inostranstvo i to najviše u Švedsku, Australiju i Austriju. Selo dobija novo groblje 1973. g. znatno bliže sela od starog. U Letopisu SPC naišli smo na zanimljive beleške od 20. septembra 1991. godine ; koje prenosimo u celini: U knjizi Popis slikarskih i vajarskih dela ... na podrucju Banata štampane 1981. u Novom sadu na strani 41. i 42. pod naslovom Kupinik, navedeni su sledeci podaci.. da je selo nekada bilo spahijsko dobro , da je posle Prvog svetskog rata, naseljeno slovenskim dobrovoljcima i optantima iz Madarske. Hram je podignut 1935. u srpsko-vizantijskoj tradiciji, a u stilu Lazarice (Lazarica je pridvorna crkva kneza Lazara u Kruševcu posvecena sv. Stefanu, sagradjena izmedu 1377/78 i 1381. Pripada srpskom graditeljstvu moravskog stila; više puta obnavljana, a poslednja restauracija izvršena 1904 -1908). Nekoliko ikona je ;molovao 1882. Aleksa Svilengošic iz Modoša, sadašnjeg naselja Jaše Tomic i da je ovo svakako prilog nekog vernika sa strane novom hramu . Još nekih zanimljivosti iz života i obicaja Kupinicana. Ujutru rano, kad osvice Božic, deca idu od kuce do kuce o korindžaju , odnosno pevaju božicne pesme cestitaju domacinu Božic, a domacin ih daruje orasima, suvim šljivama, slatkišima, novcem. Svuda je obicaj da se ovo obavlja uoci Božica, na Badnje vece, sem u Kupiniku. Prvi telefon je zazvonio 1948. godine, a selo struju dobija 1963. Nemaju centralnog vodovoda, vec minivodovode. Školska zgrada postoji pre doseljavanja dobrovoljaca, dakle pre 1921. po usmenim kazivanjima njegovih stanovnika Petra Zrnica i Ise Rakica koje su opet ove podatke sakupili od bivšeg stanovnika Malog Balata iz okoline Subotice - njegovog imena se, na žalost, ne secaju . Nastavu su najverovatnije pohadjala deca spahijskih radnika i to na nemackom i madjarskom jeziku. Drugi deo škole, prednji sazidan je kasnije. Posle Prvog svetskog rata prvi ucitelj bio je katolicki sveštenik Stevo Smoljo koji je iz Aleksandrovog Gaja otišao u Vatin na mesto sveštenika, a prvi pravoslavni ucitelji bili su Dušan i Desa Vukmirovic, Crnogorci. Nastava je išla na srpskom jeziku. Nakon njih ucitelj je postao Vladimir Vukmirovic, koji, mada je imao isto prezime, nije bio rodjak sa predhodnim uciteljima. Interesantan je kao inicijator izgradnje Doma kulture koji je napravljen izmedju dva svetska rata. Ime Kupinik vezuju meštanni za kupine kojih je ranije bilo u izobilju u ataru ovog sela. Danas, ostalo je samo ime, kupina je sve manje, kažu uništili ih pesticidi. Kupinik se nalazi u istocnom delu opštine uz samu granicu sa Rumunijom - svega 700 metara ih deli od granice. Od Velikog Gaja udaljen je 3 kilometra, a od Plandišta 10. Naselje je locirano na jezersko-lesnoj terasi. Nadmorska visina zemljišta na kome je izgradjena crkva je 80 metara ali to nije najviša tacka u selu - u istocnom i jugoistocnom delu pojavljuje se visina i do 82 metra. Najznacajniji potesi u ataru ovog sela su Jablanje i Crnogorska tabla. Po topografskim kartama iz 1954. na mestu potesa Jablanje bio je potes Balat. Broj stanovnika ovog naselja od 1948. kada se prvi put javlj u statistici popisnog stanovništva kao naselje, bio je 998 da bi po poslednjem popisu iz 1991. broj prepolovljen - svega 408. Zanimljivost je i ta da je ovo naselje imalo najvece procentualno ucešce Srba medju svim naseljima u opštini, cak 97,5 procenata (podaci iz 1991. godine). Pravac pružanja Kupinika je severozapad-jugoistok, dužina mu je 1500 metara, a najveca širina je oko 700 metara. To bi bila prica o Kupiniku. Veliku pomoc oko prikupljanja podataka pružio nam je Dragan Panic, šef mesne kancelarije i stanovnici ovog sela Petar Zrnic i Iso Rakic kojima se ovom prilikom zahvaljujemo. Takodje, uz veliko razumevanje  pravoslavnog sveštenika Slavka iz Velikog Gaja koji nam je ustupio Letopis Srpske Pravoislavne Crkve  (vodjen u periodu od 1925. pa do 1996.)  izneli smo vam, verujemo, zanimljive podatke. Zahvaljujemo se i svešteniku Slavku. Ostale podatke uzeli smo iz Geografske monografije vojvodjanskih opština, autora magistra Lazara Lazica.   Barice Sent Ianos, Sveti Jovan. U serijalu o prošlosti naše opštine, poštovani slušaoci, danas vampredstavljamo Barice. O vremenu nastanka sele Barice postoje dve price potkrepljene istorijskim podacima. Prvu verziju, koja se nalazi u Jevandjelju crkve iz Barica , napisao je po drevnom secanju , paroh Ioan Neagoe, 21. januara 1861. godine. Paroh Ioan Neagoe piše da je opština nosila ime SENT IOAN i da je osnovana pre nego što su Turci došli na ove prostore, još 1521. godine, kada su potomci Baricana u prolece iste godine došli kao kolonisti iz oblasti Vechiul Regat i Ardeal ( u prevodu Staro kraljevstvo i Erdelj ). Prvi stanovnici, osnivaci Sant Ioana nastanili su se kod mesta zvanog Pietri , što u prevodu znaci Ploce, koje se nalazi u ataru Ermentaza , sadašnjih Jermenovaca gde je jedan drveni krst ocuvan do danas.Tu su živeli 64 godine, sve do 1585. kada su se, u strahu od turskih napada, preselili na drugo mesto koje je bilo okruženo trskom i šibljem, zaklonjeno - gde se opština i sada nalazi - pisao je paroh Neagoe. Kuce su zidane bez ikakvog reda, ( rasute u svim pravcima ).Tako je bilo sve do 1789. godine kada je opština dobila sadašnji izgled, odnosno kada su kuce pocele da se zidaju u šoru. Prva crkva sagradjena je od brvna i nju su meštani prilikom preseljenja na novo stanište prevukli sa 20 volova.U toj crkvi služila se služba 311 godina.Prvi paroh, koji je zajedno sa osnivacima i prvim porodicama koje su nastanile selo iz Transilvanije, bio je Radu Neagoe. Paroh Ioan Neagoe preneo je ove istorijske podatke, koji su, kako je i sam napisao, bili zabeleženi u starom Jevandjelju koje je uništeno 1848. u Revoluciji o kojoj je pisao i profesor drGligor Popi u knjizi Rumuni usrpskom delu Banata ( Izdavac, Libertatea 1993. ) gde takodje pominje da je u bitkama od 1848. i 1849. poginulo dosta Rumuna.Profesor Popi navodi da je pored ostalih stradalo i selo Sen Ianoš. Meštani su bili 4 meseca u izbeglištvu, od 13. septembra 1848. do 20 januara 1849.Oni su u povratku zatekli selo u ruinama, skoro uništeno. U istoj knjizi, nalazi se podatak da svedocenja o stanju populacije u Banatu krajem XVI i u XVII veku postoje u Peckom katastihu iz 1660. - 1666. godine.U tom periodu patrijarh pecki Maksim poslao je svoje kaludjere u Valahiu ( Vlašku ), kako se za vreme Turaka nazivo ravnicarski deo Banata, da sakupe priloge za patrijaršiju. U Katastihu, kao opština donator upisan je i Sent Ianoš. Ovo bi trebalo da bude svedocenje u korist verzije da je selo nastalo u XVI veku. Feliks MILEKER, kustos vršackog muzeja i bibliotekar gradske biblioteke Vršca,u Letopisu opština podunavske oblasti piše da se selo prvi put pominje 1713. pod nazivom JANOŠ, kasnije, 1717. kao SENT JANOŠ i 1922. kao SVETI JOVAN. Naselje Janoš imalo je 6 kuca i verovatno je dobilo ime po svom crkvenom zaštitniku.Ono je 1716. godine pripalo Vršackom distriktu, a 1717. naselje se povecava i ima 8 domova.Ubrzo zatim biva napušteno da bi nakon doseljavanja Rumuna 1740. godine, vec naredne 1741. godine bila sagradjena crkva - brvnara. Najstarije matrikule ( pisane knjige )poticu iz 1778. godine. U austro - turskom ratu, oktobra 1788. u blizini Sent Janoša carska kavalerija odbila je tursku konjicu koja se kretala od pravca Alibunara, a u prolece sledece godine tu je i taborovala ( tu se ulogorila). Crkva je zidana od 1830. do 1832. godine pod nadzorom sveštenika Andreja i Petra Popovica i po vremenu nastanka znacajan je istorijski i kulturni objekat. Pocetkom XIX veka, 1837. godine popisano je 1523 stanovnika od kojih 1511 pravoslavaca, 8 katolika i 4 jevreja. U Sent Janošu je 1812. godine prokopan Šulhov kanal o kome je u Geografskoj monografiji opštine Plandište magistar Lazar Lazic pisao da je to kanal koji pocinje na 2,5 kilometra južno od Vatina a uliva se u Kanal DTD.Dužina ovog kanala je 13 kilometara od kojih se 8 nalazi na teritoriji opštine Plandište. U Sent Janošu su bila 2 veleposednika i 210 maloposednika.Atar je obuhvatalo 5094 lanca zemlje.Tridesetih godina XIX veka u ataru je bilo 50 posto podanickih sesija.Naselje, 1867. godine nema nijednog zanatliju. Legenda o prokletstvu sela Leganda kaže da je u selu živeo bracni par koji je bio u prijateljskim odnosima sa seoskim sveštenikom.Cesto su se posecivali pa je posle izvesnog vremena muž postao sumnjicav. Jednog dana, sveštenik je, kao i obicno došao da poseti prijatelje. Glasno je dozivao i nakon toga ušao u kucu.Zatekao je ženu kako prede. Samo što je upitao gde joj je muž, muž je ušao u kucu i napao sveštenika da mu radi iza ledja , te da želi da mu preotme ženu. Naucicu ja tebe pameti - vikao je gnevni muž i nesrecnog sveštenika svezao za drvo nasred dvorišta. Vest o tome se nadaleko procula, pa je tako dospela i do Vladike, koji je došao u selo, održao veliku Službu i glasno se pomolio: Ako je sveštenik kriv neka se osuši tako vezan za drvo, ali ako nije kriv neka se osuši drvo. U selu neka zauvek zavlada nesloga i meštani sve što im bude potrebno neka traže u drugim mestima Nekoliko dana kasnije drvo se osušilo a kletva je sve više pocela da se ostvaruje. Ovu legendu je na osnovu kazivanja starih meštana zapisao VikentijeJovanovic, novinar i urednik Radio Novog Sada,redakcije na rumunskom jeziku, i objavio u Almanahu na rumunskom jeziku za 1995. godinu. Doktor Borislav JANKULOV u svojoj knjizi Pregled kolonizacije Vojvodine u XVIII i XIX veku piše da do doba Marije Terezije i nije bilo rumunskih opština u Banatu jer su Rumuni živeli u povremenim pokretljivim naseljima.Prva trajnija rumunska naselja bila su u istocnom Banatu.Carica je štitila Rumune i nastojala da se Nemci što više naseljavaju upravo u istocnom Banatu, medju Rumunima. Rumuni, medjutim nisu rado gledali na nemacka naselja.Smatrali su ih za opasne takmace te su ih stalno uznemiravali. Zbog toga administracija nastoji da raseli Rumune iz tog kraja. Marija Terezija smatra Rumune ravnopravnim kolonistima pa ih dotacijama izjednacuje sa Nemcima, ali im nenaviknute na poljoprivredne radove jer su bili nomadi i bavili se stocarstvom, umesto cele sesije (34 lanaca obradive zemlje,utine i pašnjaka ) dodeljuje& polovnu ili cetvrtinu sesije. Klonizaciju Rumuna sprovodi u to doba i vojna vlast u južnom Banatu gde je potreba za oružanom snagom bila stalno velika. No, da se ponovo vratimo na pricu o Svetom Jovanu.Selo je 1910. godine imalo najviše stanovnika,1568 i od tada ovaj broj stalno opada. U vremenu od 1869. do 1881. selo su zadesile ceste poplave tako da je živalj gladovao 12 godina.To je bio razlog da se 23. aprila 1878. 23 porodice isele u Dobrodžu predvodjeni Nikolaem ALBU. Par godina kasnije,1882. još 48 porodica, odnosno 222 duše pokušalo je, ne samo iz Svetog Jovana vec i iz okolnih sela, da emigrira. Oni su u najvecoj bedi, iz Krajove bili vraceni nazad. Kao velika nepogoda pamti se da je 11. jula 1887. godine jak vetar, uragan svojom jacinom odneo krov sa crkve i cupao drvece iz zemlje. Godinu dana kamti se da je 11. jula 1887. godine jak vetar, uragan svojom jacinom odneo krov sa crkve i cupao drvece iz zemlje. Godinu dana kamti se da je 11. jula 1887. godine jak vetar, uragan svojom jacinom odneo krov sa crkve i cupao drvece iz zemlje. Godinu dana kamti se da je 11. jula 1887. godine jak vetar, uragan svojom jacinom odneo krov sa crkve i cupao drvece iz zemlje. Godinu dana kamti se da je 11. jula 1887. godine jak vetar, uragan svojom jacinom odneo krov sa crkve i cupao drvece iz zemlje. Godinu dana kakolska zgrada. Pocetkom XX veka, 1918. godine u selo je ušla srpska vojska a Sveti Jovan je 1919. pripojen torontalsko-tamiškoj županiji. Posle popisa koji je sproveden 31. januara 1921. godine selo ima 1456 stanovnika od kojih, 1334 Rumuna, 54 Srba, 51 Madjar i 17 Nemaca. Pošto su neslovenske manjine bile iskljucene iz agrarne reforme u kojoj se delilo 700 lanaca opštinske zemlje, 82 rumunske porodice je 1927. godine prešlo u srpsku pravoslavnu zajednicu da bi dobile obradivu zemlju. Iz sela je u Prvom svetskom ratu poginulo 40 osoba koje su bile mobilisane u austrougarskoj vojsci.U vreme fašisticke okupacije, 45 mladjih muškaraca poslato je na prinudni rad. Sredinom 50-tih godina XX veka selo menja ime u Barice. Najverovatnije zbog okruženja i niskog, vodenog terena na kome je izgradjeno. Barice 1960. godine dobija elektricnu energiju.   Banatski Sokolac Bioseg. Naselje Bioseg pominje se kao naseljeno u 14 veku, tacnije od 1375. do 1446. godine. O ovom srednjovekovnom naselju nema preciznijih podataka. Znamo samo da su na teritoriji Vojvodine tada živeli Germani, Sloveni, Huni, Avari , panonski Bugari i Madjari i da su bili nosioci jedinstvene Pontske kulture. U daljem periodu se pominje kao nenaseljeno. Banatski Sokolac je nastao na pustarama Veliki Rit i Biosek. O vremenu ponovnog naseljavanja postoje razliciti podaci. Prema Miloševu, Bioseg je ponovo naseljen tek posle Prvog svetskog rata i to kolonistima, kada je i dobio današnje ime. Po dr Hegedišu i dr Cobanovicu Biseg se 1850. godine pojavljuje kao naseljen sa 988 stanovnika. Ovo naselje je postojalo svega 19 godina, nema podataka ko su bili stanovnici tog naselja (predpostavka je da su to bili Nemci i Madjari koji su radili kao nadnicari na ondašnjem posedu) i šta se sa njima desilo, tacnije gde su nestali, jer treba napomenuti da se Bioseg od 1869. ne pojavljuje u popisima - prvi put se pojavio kao Banatski Sokolac u popisu 1948. Sve površine zemljišta koje danas pripadaju ataru Banatskog Sokolca, pa i više, pripadale su grofici Karolini Karaconji, koja je živela u Budimpešti, a ovamo je dolazila u obilazak imanja i na letovanje. Na mestu gde je danas selo, bio je njen letnjikovac, nešto dalje bile su takozvane "bele" i "crvene" kuce koje su služile kao stanovi birošima i nadnicarima zaposlenim na pustari. Tu su bile i poslovne prostorije u kojima su stanovali oni koji su vodili imanje, postojale su i staje za stoku, šupe za alat i razna poljoprivredna radila. Ime Bioseg pustara je nosila sve do 1933. godine kada je Karolina Karaconji prodala ovu pustaru zajedno sa vilom, parkom u kome je raslo retko drvece, vocnjacima i vinogradima. Nakon Prvog svetskog rata pustara Bioseg je pretvorena u koloniju dobrovoljaca, ratnika iz Prvog svetskog rata koji su prebegli iz austrougarske vojske, srpskoj ili ruskoj vojci i ratovali protiv Austrougarske. Mnogi od njih su prešli albansku golgotu, Sibir, a neki su cak iz Amerike stigli do Solunskog fronta u odbrani domovine. Po secanju Nedeljka Cankovica, imanje je bilo lepo uredjeno, ispresecano putevima uz koje su bili odnegovani drvoredi. Tako je prema Velikoj Gredi vodio put oraha, prema Mileticevu put jablana, prema Markovicevu put jasena. Imanje je bilo povezano uskotracnim prugama koje su išle kroz polja. Tim prugama u takozvanim "lorama" prevožena je letina do najbliže železnicke stanice. Naseljavanje kolonista koje je teklo u periodu od 1921. do 1926. nije išlo bez problema. Djordje Konjovic, posednik iz Dalja, 1923. kupuje prostor koji je bio namenjen kolonistima. Sukob izmedju kolonista i ovog posednika trajao je citavih deset godina. Održano je dosta sudskih parnica, verbalnih i fizickih duela izmedju dve zavadjene strane.Veleposednik Konjovic je putem advokata u vreme ministrovanja Hinka Krizmana izdejstvovao rešenje da se isele sa ovog poseda doseljeni kolonisti. Tada 26 porodica kolonista odlazi u Backu u mesto Sirg i u Veliku Gredu. Ostale porodice nisu htele da odu.Ovo je bio povod da jednog dana selo opkoli žandarmerija koje je predvodio ondašnji nacelnik vršackog sreza Jojic. Dovedeni su Rumuni iz Svetog Jovana, današnjih Barica, sa 80 plugova da oru zemlju koja je bila dodeljena kolonistima. Narod je vilama, kosama i motikama razjurio orace.Žandarmi su se razvili u strelce spremni da otvore vatru na sakupljene ljude. Ipak, žandarmi su se povukli, a Konjovic je pristao da dobije zemlju u okolini Vukovara, obecavši da ce vilu pretvoriti u školu.Ovu izjavu je potpisao u Ministarstvu prosvete pred Božom Obradovicem, ali je to posle zaboravio i naknadno tražio da mu se isplati zgrada.Vila je adaptirana za školu, ali o državnom trošku. Nastava je krenula 1934. Po podacima iz Letopisa vodjenim u školi 20. januara 1927. Božo Obradovic, je dao predlog da se ime Bioseg promeni i da selo dobije ime Banatski Sokolac što je Ministrastvo unutrašnjih poslova i odlucilo 1933. Dakle, današnje ime Banatski Sokolac potice iz 1933. godine. Konacno je 1934. Banatski Sokolac naseljen i ozvanicen kao naselje. O doseljavanju kolonista više podataka dobili smo od Branka Mandica koje je u Sokolac došao kao momak sa ocem dobrovoljcem i celom porodicom. Po kazivanju ovog starog Sokolcanina doselili su se Licani iz okoline Gracaca, Bosanci iz okoline Bosankog Petrovca i Bosanske Krupe, nekoliko porodica iz Hercegovine i jedna porodica iz Hrvatske, porodica Franje Babica, Hrvata dobrovoljca. Svi su dobili po 8 jutara zemlje, plac za kucu i kredit za podizanje kuce. Privremeno su stanovali u "belim" i "crvenim" kucama gde je za svaku porodicu, bez obzira na broj clanova, obezbedjena jedna soba, a kuhinju je koristilo nekoliko porodica zajedno. Geometri su razmerili zemlju, dodeljena su imanja, isparcelisani su placevi i nacinjen plan za ušoreno selo uz put za Veliku Gredu. Pocela je gradnja, mucna i teška uz zaduživanja kod banaka i bogatih Švaba u Mariolani, današnjem Plandištu, kredite i slicno. Ondašnji dr Klajn i Julijus Tirk, predsednik opštine Mariolana je izdejstvovao odobrenje Skupštine da Sokolcani ne placaju porez. Evo kako je uciteljica Zora Blažic, u svojoj reportaži o Sokolcu u lokalnim novinama 1987. godine napisala: "Selo se gradilo mukom. Rušili su ljudi "bele" i "crvene" kuce i od tog materijala gradili nove, dovlacili gradju iz rodnog kraja, pa je bilo i brvnara sagradjenih po uzoru na one iz Like i Bosne.Nije se imalo sredstava za rad, pa su ljudi bili prinudjeni da daju zemlju u napolicu, a sami da rade kao nadnicari. Snabdevalo se u Mariolani kod velikih trgovaca na veresiju, jer selo nije imalo prodavnicu ni za najosnovnije potrebe. "Vozom bez voznog reda" doveli su kolonisti sa sobom i nešto stoke, ovce, koze i male brdske konjice, koji nisu bili pogodni za rad na ovoj zemlji." Društveni život Sokolcana bio je po starim obicajima: prela, stare igre, usmena pricanja, narodne pesme .... Prva prodavnica je otvorena 1928.godine, nešto kasnije druga i dve kafane gotovo kao i danas, kada Sokolac ima dve prodavnice i cak tri kafane. Deca iz ovog naselja išla su u školu u Mariolanu. Od tih prvih daka postale su zanatlije - zanat su izucavali kod majstora u Mariolani. U srednju školu niko nije išao sve do završetka Drugog svetskog rata. Nastava je krenula u Sokolcu 1934. u adaptiranom letnjikovcu Karoline Karaconji. Tada škola postaje centar okupljanja i pokretac napretka i kulture u selu. Vec sledece godine osniva se Narodna knjižnica i citaonica "Vuk Karadžic" koja je imala dosta clanova i citalaca. U školi su bile organizovane velike svetosavske svecanosti . Sportsko društvo "Jedinstvo" osnovano je 1937. godine. Igrale su se fudbalske utakmice redovno, bile su dobro posecivane, a nakon njih najcešce su bile organizovane igranke. Tokom Drugog svetskog rata iz Sokolca je odvedeno 110 mladica u zarobljeništvo u Nemacku.Kao zarobljenici transportovani su u sabirni logor u Stamoru u Rumuniji, odakle su odvedeni do Sakalasa kod Temišvara i na kraju u nemacke logore. Zarobljenici su se dobrim delom vratili kuci nakon oslobodjenja, a sam povratak je trajao i do mesec dana. Nakon Drugog svetskog rata dogradjene su dve ucionice i nova zgrada gde su bile kancelarije Mesnog narodnog odbora i prodavnica. Dom kulture je sagradjen 1954. sa lepom salom i nekoliko poslovnih prostorija. Selo je dobilo prvi telefon 1958. godine, a elektricnu struju struju 1962. Asfaltni put do sela sagradjen je 1966. Vodom se snabdeva iz minivodovoda i arterskih bunara. Selo nema crkvu. Banatski Sokolac se nalazi u središnjem delu opštine, asfaltnim putem 6 kilometara severno od Plandišta, a vazdušnim 4,5 kilometara. Na 600 metara južno od naselja vodi magistralni put Zrenjanin-Vršac, a kroz samo selo ide regionalni put ka Mileticevu -Markovicevu i dalje prema Dužinama i Starom Lecu. Locirano je u Ilandžanskoj depresiji na apsolutnoj visini od 78 metara gde je samo naselje, a okolina je niža i do 2 metra. Nivo podzemnih voda u sokolackom ataru je jedan od najviših u opštini. Banatski Sokolac je prvi put 1948. pod ovim imenom cinio popisnu jedinicu i tada je imao 893 stanovnika, 1981- 458, a po poslednjem popisu 1991. - 369 duša.Vecinsko stanovništvo cine Srbi - u procentima 94,3 posto. Naselje je panonskog tipa i ima cetvorougaoni oblik. Po dužoj osi prostire su u pravcu jugozapad-severoistok dužine 1300 metara, a širine 500 metara. Selo ima svega 2 dužne ulice i sedam po širini. Sve se seku pod pravim uglom. Depopulacija u Banatskom Sokolcu je izražena. Glavni uzrok je loše stanje privrede što je opet dovelo do zatvaranja škole na duži vremenski period. Ponovo je škola nedavno proradila do cetvrtog razreda sa mešovitim odeljenjima. Od spomenika u Banatskom Sokolcu postoje dva: borcima Prvog i Drugog svetskog rata ispred zgrade škole. Za podatke iznete u ovoj emisiju zaslužni su profesor Lazar Lazic i njegova Geografska monografija vojvodjanskih opština iz 1995.godine, Letopis vodjen u školi u Sokolcu iz kog je podatke izvadila uciteljica u penziji, Zora Blažic iz Plandišta, lokalni list "Oktobar" od 30. juna 1987.godine, podaci iz Instituta za geografiju iz Novog Sada koje nam je poslala gospodja Milka Bubalo i knjiga Vitomira Sudarskog "Pancevo izmedju tame i svetlosti".   Stari Lec O Lecs-Pustara Luas. Prvi put se pominje 1333. godine kao naseljena i prema tim podacima koje je sakupio Feliks Mileker, kustos vršackog muzeja i bibliotekar i objavio u Letopisu opština Podunavske oblasti 1929. godine ovo je najstarije naselje na podrucju naše opštine. Pet godina kasnije, dakle 1338. godine pominje se kao Lec- ime ovog naselja je od srpske reci "Lece". Pripadalo je torontalskom komitetu. Za vreme Turaka naselje je uništeno.Tek 1838. godine, dakle 500 godina kasnije, ovu pustaru je uzeo u zakup Ludvig Barac.Naselio jedan deo pustare panonskim Bugarima koji su svoju novu koloniju nazvali po osnivacu "Baracshaza". Godinu dana kasnije ovo naselje je imalo 426 stanovnika . Spahija Pal Danijel je ovo imanje otkupio 1889. pa je naseobina 1891. dobila novo ime " O Lecs" što u prevodu znaci "Stari Lec". Železnicka stanica je otvorena 4. maja 1889. godine i ono što je interesantno za ovu zgradu je da je Pal Danijel Mladji tada podplatio državne vlasti da pruga ide uz sam kaštel (gde su sada smešteni korisnici Doma za duševno obolela lica) a na kilometar dalje, gde sada ide put Zrenjanin-Vršac. Takodje, zanimljiv je i podatak da je železnicka stanica gradjena drugacije od svih ostalih stanica, mada je u to vreme postojao zakon u Austrougarskoj po kojoj su sve železnicke zgrade morale da imaju istu arhitekturu. Nismo otkrili ko je arhitekta ove zgrade i zašto se odustalo od ondašnjih propisa. Prva škola je otvorena 1891. godine i to je ista zgrada koja i sada služi za te namene. Iste godine je otvorena i pošta. Ove interesantne podatke dobili smo od gospodje Smiljane Kockar iz Beograda, bivše stanovnice Starog Leca koja je ukljucena u projekat Instituta za geografiju -Enciklopedija naselja Srbije. U XIX veku, tacnije 1817. godine, Madari iz raznih opština Alfelda naseljavani su u Stari Lec. Uglavnom su bili vrtlari, sadioci duvana i kubikaši. Stari Lec je 1869. godine imao 559 stanovnika i od tog perioda broj je rastao. Srpska vojska je 1918. ušla u Lec koji je godinu dana kasnije pripojen torontalsko-tamiškoj županiji kada i menja ime u Stari Lec. Tada je izvršeno sistematsko naseljavanje. Magistar Lazar Lazic koji je autor Geografske monografije opštine Plandište napisao je da je "rec o premeštanju jednog dela stanovništva iz planinskih regiona, sa visokom populacijom, a malim površinama ziratnog zemljišta u nizijske regione sa malom populacijom i obimnim obradivim površinama. Objekti kolonizacije su bili mnogi veliki posedi u vlasništvu zemljišne aristokracije stranog, ali i domaceg porekla. U Starom Lecu izvršena je kolonizacija agrarnom reformom i na posede Pala Danijela i Botke Bele naselilo se 38 porodica dobrovoljaca i 1921. ovo naselje je imalo 1011 stanovnika i to najviše Madara 426, pa Nemaca 290, Srba 138, Slovaka 29 i ostalih Slovena 97. Godine 1924. Stari Lec je pripojen vršackom srezu iste županije. Prvi telefon u ovom naselju zazvonio je 1920. godine. Sledeca agrarna reforma i kolonizacija izvršena je nakon Drugog svetskog rata. Materijalnu osnovu kolonizacije predstavljala su napuštena nemacka imanja. Kolonizovani su zaslužni borci i osiromašeni seljaci. U Stari Lec iz Mekedonije iz opštine Ohrid 1947. godine doseljeno je 17 porodica. Stari Lec je najveci bio 1953. godine kada je naselje brojalo 1463 stanovnika. Po poslednjem popisu iz 1991. Lec je imao 1031 stanovnika, što je cinilo 7 posto ukupnog stanovništva opštine. I još jedan podatak.Ovo naselje dobija struju 1962. godine. Podaci su iz knjige "Pancevo od svetlosti do tame", autora Vitomora Sudarskog. Ono što karakteriše Stari Lec su spomenici kulture: o Dvorac Kapetanovo, nalazi se 2 kilometra od naselja,(na slici) o Dvorac Jagodic na istoimenom salašu gde je i prirodni spomenik vrtne kulture "Šuma koprivica", o Dvorac u ulici petefi Šandora gde se nalazi škola i dva dvorca u Domu. o Spomenici palim borcima iz Drugog svetskog rata nalaze se ispred Mesne o kacelarije i spomenik borcima ranijih ratova u porti Srpske pravoslavne crkve koja je sagradjena 1997. Dvorac Kapetanovo(na slici) sagraden je na parceli broj 1582, sa neposrednom okolinom u površini od 47 ari i 54 m2. Ima svojstva spomenika kulture i upisan je u Registar spomenika kulture. Dvorac Kapetanovo je sagraden 1904. godine. Sagradio ga je ondašnji župan Botka Bela. Dvorac je spratna zgrada, podužno orjentisana sa dvoslivnim krovom i tri zabata. Prizemlje je zidano u imitaciji cetvrtastih kamenih blokova sa naglašenom i isturenom soklom. Prozori se završavaju polulucno, dok na spratu imaju prelomljeni luk. Zidovi celog sprata i kule su glatko omalterisani, a otvori imaju profilisan pervaz koji prati prelomljeni luk. Na glavnoj ulaznoj fasadi istice se centralni rizalid sa naglašenim lažnim zabatom stepenasto završenim, sa pilastrima na uglovima u spratnoj visini, koji se završavaju iznad visine krovnog venca sa nazubljenim kuglicama. Pilastri se ponavljaju na svim uglovima zgrade. Rizalit je ponovljen i na suprotnoj fasadi. Na cetvrtoj fasadi je visoka cetvrtasta kula sa konzolama i isturenim cik-cak zidom. Ispred centralnog rizalita je istureni jednostavan trem sa cetiri zidana stupca i nekoliko ravnih stepenica. Prozorski otvori, ukrasi, pervazi, kula i kulice na uglovima, krovni venac sa cik-cak linijom i konzolama ukazuju na eklekticku mešavinu istorijskih stilova romanicko-gotickih i klasicistickih elemenata kao nacina gradnje. Graden je u duhu pseudo-srednjovekovnog zamka, i sa skromnim dimenzijama i kao takav predstavlja redak primerak dvorca na teritoriji Vojvodine. Dvorci ovakve vrste znacajni su za društveno-istorijske i kulturne prilike tog vremena, a u odnosu na spomenicki fond predstavljaju redak primerak dvorca na teritoriji Vojvodine. U samom naselju postoje dva dvorca koja koristi Dom za duševno obolela lica Stari Lec koja uživaju predhodnu zaštitu (imaju spomenicka svojstva). Jedan potice iz 1897. a drugi iz 1903.godine. Zgrada u kojoj je osnovna škola sagradena je 1891. godine i mada nije pokrenut postupak za odredivanje spomenickih svojstava po vremenu nastanka i samoj arhitekturi zasluž uje posebnu zaštitu. Na salašu Jagodic, ispred sela Konak, sa leve strane puta Vršac-Zrenjanin, nedaleko od dvorca Kapetanovo nalazi se dvorac Jagodic registrovan kao spomenik kulture. Izgraden 1835. godine (izgradio ga je spahija Petar Jagodic) a pripada tipu "poljskog dvorca" izgradenih na imanju van naselja. Interesantno je pomenuti i šumu koprivica (Celtis australis L.), ostatak nekadašnje park-šume, koji nema parkovnu vrednost, ali ima nešto specificno, što se za Vojvodinu može smatrati kao posebna interesantnost. Citava površina ovog dela parka obrasla je vrstom drveca-koprivic skoro u cistom sastavu, cija se starost krece, prema okularnoj proceni, izmedu 90 i 100 godina . Kao takva jedinstvena po strukturi predstavlja izuzetnu vrednost za Vojvodinu. Za kraj našeg druženja legenda o dvorcu Kapetanovo: Kada je 1938. godine bankrotirao, vlasnik zamka Botka Bela nije ni slutio da ce mu se žena, od tuge što gubi zamak, politi benzinom i zapaliti. Kažu da je izgorela brzo i da od nje nije ništa ostalo. Cak ni pepeo. Ostao je samo pramen plave kose koji je poput vencanice smrti dugo obletao oko zamka. Toga avgusta 1938. nebom su svake noci šarale zvezde repatice podsecajuci na taj tužni vatromet. Legenda kaže da se svakog drugog avgusta, na svetog Iliju, nocu pojavljuje u jednoj od soba zamka senka žene sa dugom plavom kosom koja gleda u banatsku ravnicu. I danas, kada kosci kose travu oko zamka , na njihovim kosama i grabljama se umestotrave ponekad nadje pramen plave kose. ("Dvorci Vojvodine" Arhivi Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika, Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode i Arhiv RTS TV Novi Sad).     Markovicevo Ujfalu-Kriva Bara. Markovicevo je nastalo po odlasku Turaka iz Banata godine 1842. pod nazivom Ujfalu, a leži na nekadašnjim pustarama Ujfalu i Kriva Bara. Naselje je menjalo ime više puta. Osnovano kao Ujfalu, sedam godina kasnije menja ime u Kriva Bara, 1861. godine ponovo se naselje zove Ujfalu, 1888. Torontal Ujfalu, 1919. dakle, nakon Prvog svetskog rata Kriva Bara i 1946. nakon Drugog svetskog rata, Markovicevo po Svetozaru Markovicu. Krivobaracko poljsko dobro koje je obuhvatalo površinu od 1221 lanac davano je u zakup od 1783. do 1789. godine, dakle 6 godina za 651 forint, po lancu 31 3/4 krajcara godišnje napisano je u Letopisu Podunavskih oblasti, Feliksa Milekera. Godine 1800. zagrebacki biskup u zamenu za hrvatsko dobro dobio je krivobaracko poljsko dobro koje je odmah podeljeno hrvatskim feudalcima, najveci deo baronu Bedekovicu. Na tom poljskom dobru baron Bedekovic je 1842. godine naselio 79 madarskih katolickih porodica iz Sajana (naselje se nalazi u opštini Kikinda, izmedu Padeja i Idoša) i Bikaca (u opštini Kikinda, severozapadno od Bašaida) kao radnike na posedu. Inace, Madari su bili poznati kao dobri i vredni radnici odnosno kako stoji u Pregledu kolonizacije Vojvodine u 18 i 19 veku, kao isprobani kubikaši bili su jedini radnici koji su mogli iskusno da odvodnjavanju mrtvelje i baruštine u Banatu "i sama ta vodom natopljena nizija, narocito podesna za vrtarstvo i sadenje duvana, iziskivala je oprobane i istrajne radnike kao što behu Madari" (završen citat). Ova kolonija je 1843. imala 352 stanovnika, tri godine kasnije 390, zatim 1847. pred revoluciju 333, a 1848.- 265 stanovnika. Kolonisti su imali školu sa bogomoljom. Pripadali su velikogajskoj parohiji. Kolonija je uništena 1848. godine kada je stanovništvo napustilo ovo naselje. Vratili su se dve godine kasnije, dakle 1850. Tada se Madarima pridružuju i nemacki kolonisti. Godine 1853. u ovoj koloniji je živelo 455 stanovnika. Ovaj posed je 1860. godine prešao u vlasništvo Ludviga Derdanfija. Naselje je tada imalo jednog veleposednika, pomenutog Derdanfija i 69 maloposednika. Površina atara ovog naselja iznosila je 1373 lanca. Godine 1887. naselje je stradalo od velikih poplava. Priraštaj stanovništva u ovom naselju bio je znatan. Po prvim zvanicnim popisnim podacima naselje je imalo 514 stanovnika, zatim 1880.g.- 524. Godine 1890 brojalo je naselje 603, 1900.-526, zatim 1910. -663. Nakon Prvog svetskog rata, tacnije 1921. godine naselje je imalo 598 stanovnika, a po Feliksu Milekeru 637 od cega 427 Madara, 195 Nemaca, 13 Srba, 3 Rumuna. Neposredno pred Drugi svetski rat (1931.) Kriva Bara je imala 652 stanovnika, nakon toga, godine 1948.- 617. Od ovog perioda broj stanovnika u Markovicevu stalno opada. Tako je 1953. bilo 605 duša u naselju, 1961. g. -505, 1971-420, 1981. godine 310 i po poslednjem popisu 1991. g. samo 239 stanovnika što je cinilo 1,7% ukupnog stanovništvau opštine. Po ovim podacima naselje je brojalo najviše stanovnika na pocetku 20 veka 1910 - 663. Etnicka struktura stanovništva promenjena je dolaskom kolonista nakon Prvog svetskog rata u korist Srba - do tada u ovom naselju najviše je živelo Madara i Nemaca- danas je Srba- preko 60 % . Znatan je i udeo Madara - oko 26 posto. Ono što je specificno za Markovicevo, kad je u pitanju stanovništvo, je podatak da je ovo selo imalo najvecu srednju starost u opštini po popisu 1981. a po poslednjem popisu indeks starenja raste u Markovicevu ali nije više najveca vrednost u opštini. I nekad i sad stanovnici Markoviceva se bave pretežno poljoprivredom. A sad se vracamo ponovu na pocetak 20 veka. U novembru 1918. ušla je srpska vojska u Ujfalu. Naselje je pripojeno 1919.Torontalsko-tamiškoj županiji i tada menja naziv- postaje Kriva Bara. Od 1924. pripada vršackom srezu. Kolonisti iz Hrvatske i mali broj iz Bosne naselili su ovo naselje 1922. kao zaslužni borci-solunci. Bili su to uglavnom Licani i Kordunaši, po kazivanju AnkeŽupunski ciji su roditelji takode stigli iz Hrvatske iz Petrovog Lickog Sela. Posed velikoposednika Ludviga Derdanfija 1920. godine pada pod udar agrarne reforme. Podeljeno je 800 lanaca ovog krivobarackog veleposednika agrarnim interesentima. Ostatak svog poseda Ludvig Derdanfi je prodao srpskom veleposedniku Jovanu Župunskom. U Markovicevu danas žive naslednici Jovana Župunskog, praunuk Miodraga Župunski sa porodicom. Po podacima iz lista Zrenjanin objavljenih 30. septembra 1972. godine Jovan Župunski je roden u Varjašu u Rumuniji. Bio je ucen, završio je gimnaziju u Aradu, a nakon toga se bavio ekonomijom u rodnom mestu gde je porodica Župunski imala veliki posed. Stekao je zasluge, napisano je dalje u listu Zrenjanin, za rumunske železnice ustupivši deo svoga zemljišta za izgradnju pruge. Iz rodoljubivih razloga optirao je 1920. godine i naselio se u Zrenjaninu ondašnjem Beckereku, kad je kupio i posed u Krivoj Bari. Unuk Jovana Župunskog, Relja Župunski roden je u Zrenjaninu ali je nakon Drugog svetskog rata došao da živi na posed Župunskih u Markovicevo. Agrarnom reformom oduzeta mu je vecina poseda. Veleposednik Župunski bio je clan Mitropolijskog saveta u Karlovcima i istaknuti clan Matice Srpske u Novom Sadu. Bio je i clan Narodne radikalne stranke Nikole P. Pašica pod brojem 481. iz 1923. što smo utvrdili na osnovu Clanske karte koju nam je pokazao njegov praunuk Miodrag Župunski. Poznat kao mecena siromašnih daka Jovan Župunski je pomagao njihovo školovanje. Umro je u Zrenjaninu 1932. godine i na njegovoj sahrani se okupila velika masa sveta iz celog Banat, napisano je o ovom poznatom srpskom veleposedniku u listu Zrenjanin. Od potomaka Jovana Župunskog dobili smo i clanak iz ondašnjih novina "Dan" sa datumom 9. 03. 1936. godine (godina necitka). Novinar N. Krstekanic pod naslovom "Iz galaksije snažnih Vojvodana - Cika Jova Župunski" je, izmedju ostalog, napisao: "Cika Jova je bio imucan ekonom, plemenitaš, ciji su se pretci od davnina odlikovali plemstvom. Bio je "virilac" u Tamiškoj županiji i cesto je odlazio na županijske sednice i skupštine. Poznavao je ceo Banat , a i njega su znali svi župani i "virilci" iz Banata. Bio je veoma društven, voleo je da putuje i cesto se pojavljivao i na crkvenim Saborima u Karlovcima ... Od svih knjiga i novina njega je najviše zanimala sportska rubrika u nemackim i madarskim novinama. Bio je stalan pretplatnik nekadašnjeg beckog "Sport-Cajtunga", koji je pratio sport citavog sveta, donosio podatke o rekordima, fotografije najjacih ljudi sveta i tako dalje". Bio je sportski graden, izuzetno snažan, što potvrduje prica novinara Krstekanica "Imao je veoma snažan "grif", a najpoznatija mu je atrakcija bila razbijanje ora-koštunjca prstima. Položi koštunjac na sto, digne veliki prst levom rukom i prosto satre najcvršci orah koštunjac. Jednom je, prica se, baron Rajacic, sa kojim je pokojni cika Jova vrlo dobro živeo, u Karlovcima kod Smotre (prilikom zasedanja Sabora) placao pet kruna na jednu od koštunjca, koji cika Jova ne bi mogao razbiti. Karlovcani su tražili najcvršce koštunjce, ali ne nadoše ni jedan, koji cika Jova ne bi razmrskao svojim prstom." Jovan Župunski je nosio banatasku odecu, odelo od coje, a na glavi šešir sa velikim obodom. O snazi i sportskom umecu Jovana Župunskog napisao je novinar Krstekanic u listu "Dan" i ovo: "Jednom, kada je pokojni Sima Antonic-Bojovic bivši austro-ugarski šampion, Srbin iz Bosne, sudelovao na jednom mecu u beckom cirkusu "Beketov" , cika Jova se našao sa nekim Srbima studentima u cirkuskoj restoraciji gde su sedeli šampioni Ciklop Poljak, Tiberio Španac, Murzuk Nemac, Kutuzov Rus, Sima i još neki . Sima zamoli cika Jovu da pokaže svoju snagu na flaši od piva. Cika Jova uze jednu punu pivsku flašu i malim prstom utisnu zapušac u flašu. Temperamentni Tiberio, koji se inace producirao i sa bikovima, narocito je bio ljut, što nije mogao da utisne zapušac. Ni Zbijenkovski nije mogao tu atrakciju da obavi. Cika Jova im je još dva "štopla" utisnuo, da ne bi mislili da je to neki trik." Naselje školu ima od nastanka. Nova zgrada škole je sagradena 1937.gde su daci pohadali nastavu sve do 1976. kada je, nakon centralizacije, prestala sa radom. Nakon toga deca idu u školu u Mileticevo i Veliku Gredu. Bogomalja takode postoji od nastanka naselja -bila je zajedno sa školom. Danas postoji crkveno-rimokatolicka kuca i pravoslavna bogomolja u zgradi škole u jednoj ucionici. Oba groblja i pravoslavno i katolicko su odvajkada zapadno od sela, jedno do drugog. Jedna od najstarijih zgrada je i kafana SUR "Minja" Milorada Cirica koja je napravljena oko 1920. godine. Danas selo ima jednu trgovinu pod nazivom "Lipa". Naselje dobija današnji naziv posle Drugog svetskog rata 1946. godine. Nalazi se u krajnjem severoistocnom delu opštine uz samu granicu sa Rumunijom, koju ovde cini Brzava. Od prvih kuca pa do Brzave ima oko 50 metara. Povezan je sa Mileticevom (2km) i Banatskim Sokolcem (5km) - put je izgraden 1968. godine, a sa druge strane sa Dužinama (5km) - put je izgraden 1988. Dom kulture je ozidan 1957. godine uz pomoc meštana i ondašnje opštine Velika Greda. U njoj su prodavnica i mesna kancelarija. Poštu naselje nikad nije imalo. Telefon je dobilo 1985. godine - 48 brojeva, a 1999. automatsku telefonsku centralu. Struju naselje dobija 1963. godine. Plin je uveden 1991. i oko 75% stanovnika ga koristi. Vodovod su izgradili 1999.godine, a ove godine, tacnije ovih dana, treba da ga puste u rad. Selo je locirano u Ilandžanskoj depresiji na nadmorskoj visini 79 km. Okolni tereni su niži i preko 2 metra. Oblik atara naselja je nepravilan cetvorougao. Najveci potesi u ataru su Lapoš i Šimina odaja. Podzemne vode zadaju iste probleme kao i na celoj teritoriji opštine. Markovicevo spada u naselja sa krstastim oblikom osnove - tacnije selo ima oblik latinicnog slova F. Ovaj oblik je nastao tako što je izgradnja Markoviceva prilagodena geomorfološkim prilikama, pošto uzvišenje na kojem se nalazi ima isti oblik. Markovicevo ima tri ulice. Glavna je dugacka oko 800 metara, a sporedne oko 500 metara. Asfaltirane su dve ipo ulice. Kuce pripadaju panonskom tipu. Za Markovicevo vezana je reka Brzava koja je mesto gde meštani ovog i susednih sela rado provode tople letnje dane. Ova reka izvire u Rumuniji na planini Semenik, južno od Rešice, a uliva se u kanal Dunav Tisu Dunav kod Banatske Dubice. Dužina ove reke je 180 km, a kroz našu zemlju protice u dužini od 20 km. Ukupna površina sa Terezijom je 3.034 km. U našu zemlju ulazi severoistocno od Markoviceva, prva 4 kilometra toka predstavlja državnu granicu sa Rumunijom, a narednih 16 km predstavlja severnu granicu opštine sa opštinom Secanj. Brzava je kanalisana pocevši od 4 km zapadno od Dente u Rumuniji pa do ušca u DTD u dužini od 33 km. Sa prokopavanjem korita Brzave pocele su 1745. godine i vezane su za ime prvog vojnog guvernera Banata, grofa Klaudija Florimundusa Mersia i kanalskog inženjera, Maksimilijana Fremoa. Radovi na prokopavanju Brzave završeni su 1764. U Letopisu Podunavskih opština Feliksa Milekera zabeleženo je da je 11. oktobra 1928. održana licitacija za podizanje odbrambenih nasipa na Brzavskom kanalu. Brzava odvodnjava zapadni i istocni deo atara Markovicevo. Selo nema nikakvih spomenika, ni prirodnih retkosti. Zahvaljujemo se gospodinu Miloradu Župunskom na zanimljivim podacima o veleposedniku Jovanu Župunskom i gospodi Anki Župunski na podacima o doseljavanju Srba i o školstvu izmedu dva rata.   Mileticevo Raros. Pustara Raroš nije bila poznata kao naseljena kroz prošlost sve do kraja 19 veka. Po pisanju Jezdimira Markovica krajem 19 veka gde je danas selo Mileticevo postojalo je naselje Raroš koje je za vreme revolucije 1948. godine spaljeno. Naselje Raroš bilo je na banovskom putu. Po pricanju starijih ljudi, napisao je Jezdimir Markovic, ovo naselje je bilo lepo i veliko selo u kojem su živeli Slovaci. Ostaci sela Raroša nazvani su Raroš-pusta. Pustare Raroš i Abazija - oko 10 do 12 hiljada katastarskih jutara- pre Prvog svetskog rata pripadali su madarskog grofu Jeneji Karaconiju, koje su obradjivali Hajducicani.Nakon rata pustare su kolonizirane dobrovoljcima, ali bez naselja.Podaci poticu iz "Hajducica izmedju 1809. i 1929" ( Hajdušica od r. 1809 do r.1929) , autora prf. Mihal Rapoša (Michal Rapoš), objavljeno u Narodnom kalendaru 1929.godine. Imanje grofa Karaconija granicilo se sa tadašnjim selima Derdhaz-današnjom Velikom Gredom, Secenfalvom-Dužinam,Zicidorfom-Plandištem,Ujfalom-Markovicem i rumunskim selima Partošem, Sokom, Banlokom, sve do varošice Dete. Centar ekonomije grofa Karaconija bio je u Raroš-pusti.Na pustarama je imao svooje rukovodioce koji su se nazivali Išpani. Radnici sa porodicama stanovali su u stanovima grofa Karaconija na pustari Abazija gde je tada živelo oko 40 porodica , na pustari Bioseg gde je bilo oko 50 porodica i na pustari Rit gde je bilo 30 porodica. U Raroš-pusti živeo je agronom, direktor, blagajnik i knjigovoda. Ovde je bila i osnovna škola sa jednim uciteljem. Pored toga u Raroš-pusti postojala je i radionica za majstore raznih struka. Imanje je bilo lepo uredjeno, ispresecano putevima uz koje su bili odnegovani drvoredi.Tako je prema Velikoj Gredi vodio put oraha, prema Mileticevu put jablana, prema Markovicevu put jasena.Imanje je bilo povezano uskotracnim prugama koje su išle kroz polja.Tim prugama u takozvanim "lorama" prevožena je letina do najbliže železnicke stanice. Nakon Prvog svetskog rata agrarnom reformom grofu Jeneju Karaconiju oduzeto je imanje.Na oduzeti posed 1920. po Jezdimiru Markovicu, a po Feliksu Milekeru 1921. godine pocelo je naseljavanje prvih dobrovoljaca koji u se borili za oslobadanje Jugoslavije u ratovima 1912. pa do 1918. Svaki borac je dobio po 5 hektara obradive zemlje. Podeljene su pustare Abazija, Rit i Raroš-pusta , a Topolje je ostalo nepodeljeno iz razloga što se racunalo da ce biti državno dobro. Topolje je tada imalo mlin, oglednu ekonomiju, ribolov i zasejana polja pirindžom. Naseljavanje srpskih kolonista masovno je pocelo u prolece 1921.Na dobijenu zemlju. kolonisti su dolazili iz Bosne, Like, Korduna, Hercegovine, Dalmacije, Srema, Slavonije, Sandžaka, Srbije i optanti iz madartske Batanje i Rumunije, po narodnosti Srbi. Ekonomija Raroš-puste ekspropisana je za izgradnju sela za dobrovoljce koji su dobili zemlju na pustarama Abazije, Rita, Biosega i Raroša kao i na posedu veleposednika u Krivoj Bari, odnosno današnjem Markovicevu. U septembru 1922. podeljeni su placevi za izgradnju kuca.Za prvo vreme doseljenici su smešteni ustanove i štale sluga grofa Karaconija: oko 100 porodica u Abaziji, 50 u Ritu i 35 u Krivoj Bari. Za nadzornika kolonije Ra